ธรรมศึกษา
พระนิพนธ์สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก

ฝึกจิตด้วยขนบธรรมเนียมไทย

           การรักษาขนบธรรมเนียมประเพณีของชาติเป็นความสำคัญที่ผู้มีกตัญญูกตเวทีต่อ ชาติจะพึงแลให้เห็น พึงไม่ละเลย ตราบใดที่ขนบธรรมเนียมของชาติยังได้รับการักษาไว้ ไม่ ถูกขนบธรรมเนียมอื่นกลืนหายไป ตราบนั้นชาติย่อมดำรงความเป็นชาติอยู่ได้ ในทางตรง กันข้าม ขนบธรรมเนียมของชาติใดถูกขนบธรรมเนียมของชาติอื่นกลืนหายไป ชาตินั้นย่อม ไม่อาจดำรงความเป็นชาติอยู่ได้ แต่ละชาติย่อมมีขนบธรรมเนียมจารีตประเพณีของตน แตกต่างกับชาติอื่นทั้งหลาย และขนบธรรมเนียมนั้นๆ เป็นเครื่องประกาศแสดงความเป็นชาติ นั้นบ้างชาตินี้บ้างต่างๆ กัน เช่น ธรรมเนียมไทยมีการกราบไหว้เป็นเครื่องแสดงความเคารพ เป็นวิธีทักทาย ฝรั่งมีการโค้งการจับมือ จีนมีการเคียะ ธรรมเนียมเหล่านี้ก็เป็น เครื่องแสดงชาติชัดว่าเป็นคนชาตินั้น และไม่ว่าจะเข้าสู่สถานที่ใดในหมู่ชาติใดก็ตาม การแสดงกิริยาตามธรรมเนียมของชาติตนย่อมเป็นความถูกต้องเป็นความงดงามเสมอ ในทาง ตรงกันข้ามการไม่แสดงกิริยาตามธรรมเนียมของชาติตนให้ถูกต้องงดงาม เป็นสิ่งที่ผู้ดีคือ คนดีทั้งหลายเพ่งเล็งเห็นเป็นความผิด เป็นความไม่ถูกต้อง ไม่น่าภาคภูมิใจ และน่าละอาย ได้ด้วย ผู้มาฝึกอบรมจิตคือผู้พยายามอบรมจิตให้รู้ความถูกความควร จึงพึงทำความเข้าใจ ในเรื่องนี้ให้ถูกต้องชัดแจ้ง ให้เกิดความยินดีพอใจที่จะรักษาธรรมเนียมแห่งชาติไทยของ เราไว้เต็มความสามารถ รวมทั้งการพยายามช่วยผู้ร่วมชาติทั้งหลายให้มีความยินดีพอใจ เช่นเดียวกันด้วย การอบรมจิตใจในเรื่องนี้อย่างถูกต้อง ควรจะเริ่มที่การภูมิใจในความเป็นไทย ภูมิใจในขนบธรรมเนียมประเพณีของชาติไทยที่งดงาม อบรมใจให้รู้ความจริงว่าธรรมเนียมของไทยนั้นไม่ใช่ธรรมเนียมของคนป่าล้าสมัย แต่เป็นธรรมเนียมที่ท่านผู้มีจิตใจสูง มีจิตใจละเอียดอ่อนประณีตงดงามท่านกำหนดไว้วางไว้เพื่อเสริมส่งไทยให้พ้นจากความป่าเถื่อน พ้นจากความครหานินทาดูถูกเหยียบย่ำของชนต่างชาติทั้งหลาย ผู้มาฝึกอบรมจิตทั้ง หลายน่าจะได้พิจารณาความจริงนี้ให้เห็นถูกต้องถ่องแท้ซาบซึ้งถึงใจ ให้เห็นความเป็นอารยะของไทยมาแต่ไหนแต่ไรแล้วซึ่งเป็นสิ่งควรภูมิใจ เมื่อเกิดความภูมิใจ เกิดความเข้าใจ ถูกต้องดังนี้แล้ว ก็เป็นธรรมดาที่จะไม่เห็นธรรมเนียมของชาติอื่นใดว่ามีความน่าเลื่อมใส ปฏิบัติตามยิ่งกว่าการแสดงกิริยาวาจาตามธรรมเนียมของชาติไทยเรา ก็จะเป็นไปอย่างหนักแน่น ไม่หวั่นไหวแปรเปลี่ยนไปตามธรรมเนียมของชาติแวดล้อมทั้งหลายที่ได้เข้าไปเกี่ยวข้อง ไม่หลงเห็นว่าธรรมเนียมที่ไม่ใช่ของเรานั้น งดงามทันสมัยน่าจะได้ประพฤติปฏิบัติ   เพื่อให้ตนเป็นที่ชื่นชอบของผู้พบเห็นทั้งหลาย ว่าตนเป็นคนมีใจทันสมัย มีกิริยาวาจาท่าทีทันสมัย แตกต่างจากเพื่อร่วมชาติส่วนใหญ่ของตน
           ขอให้ผู้มาฝึกอบรมจิตทั้งหลายถือว่าการรักษาธรรมเนียมไทยให้ถูกต้อง แสดงออกให้งดงามว่าเป็นการฝึกจิตอบรมจิตวิธีหนึ่ง ผู้ที่มีกิริยาวาจาเรียบร้อยแบบไทยนั้นไม่เพียง ช่วยฝึกจิตผู้ได้พบเห็นทั้งหลายให้ชุ่มชื่นเท่านั้น ยังเป็นการฝึกอบรมจิตตนเองให้ผ่องแผ้ว ได้เป็นอย่างยิ่งอีกด้วย เพราะกิริยาวาจาของไทยนั้นสุภาพเรียบร้อยเป็นเด็กก็อ่อนน้อมต่อผู้ ใหญ่ เป็นผู้ใหญ่ก็เมตตาปราณีเด็กไปเช่นนั้นด้วย ความหยาบกระด้างรุนแรงจะไม่มีในจิต ใจของผู้ที่ปรกติมีกิริยาวาจาอ่อนน้อมอ่อนโยนเหมาะควรแก่ภาวะฐานะแห่งตน ดังได้เคย กล่าวแล้วหลายครั้งหลายหนว่าแม้ความโกรธคือโทสะเกิดขึ้นในใจ ควรบังคับอย่าให้ ปรากฏออกเป็นการแสดงทางกายทางวาจา ถ้าปล่อยให้ปรากฏออกนอกจิตใจแล้ว จิตใจจะ ร้อนยิ่งขึ้น แต่ถ้าฝืนข่มไว้ ก็จะสงบได้เร็วกว่า นั่นก็คือแม้การแสดงภายนอกงดงามเรียบ ร้อยอ่อนน้อมอ่อนโยนด้วยความสุภาพเรียบร้อยหรือเมตตาปรานีสม่ำเสมอ จิตใจของผู้ แสดงกิริยาวาจาเช่นนั้นจะเหมือนดังกิริยาวาจา คือสงบเย็นเป็นสุขแล.

books@mahamakuta.inet.co.th
มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์
241 ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร 10200
โทร. (66) 02-6291417 ต่อ (106) , 2811085  Fax. (66) 02-6294015