หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน มีนาคม 2547

ธรรมจักษุ ประจำเดือนมีนาคม 2547

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน มีนาคม 2547

หลังปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน มีนาคม 2547

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง

วิเคราะห์ตัวเอง

โดย...นาวาเอก(พิเศษ) วุฒิ อ่อนสมกิจ

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ปีที่ 88 ฉบับที่ 6 เดือน มีนาคม 2547

วิเคราะห์ตัวเอง

เคยมีภาพแพร่ทางโทรทัศน์ตอนหนึ่ง ภาพนั้นเป็นภาพชาวยุโรปเข้าไปสำรวจคนผิวดำกลุ่มหนึ่ง นำกล้องแบบโพลารอยด์เข้าไปด้วย ตอนหนึ่งเขาเรียกชาวผิวดำเข้ารวมกลุ่มเพื่อถ่ายรูปหมู่ เมื่อได้รูปออกมาแล้วก็ถามทีละคนว่า นี่รูปใครๆ ทุกคนชี้รูปคนอื่นถูกต้องหมด แต่พอถึงรูปตัวเองเจ้าตัวไม่รู้จักว่าเป็นใคร ชี้ไม่ถูก ทำให้เกิดความประหลาดใจและขบขันไปตามๆกัน ที่เป็นเช่นนี้เพราะชาวผิวดำในกลุ่มนั้นไม่เคยใช้กระจกเงาไม่มีใครเคยเห็นรูปร่างหน้าตาของตัวเองมาก่อนเลย จึงรู้จักแต่หน้าตาคนอื่น ไม่รู้จักหน้าตาตัวเอง

การไม่รู้จักตัวเองในลักษณะนี้ มิใช่มีแต่ในกลุ่มคนที่ล้าหลังเท่านั้น ในกลุ่มคนที่เจริญแล้วก็มีอาการเช่นนี้แฝงอยู่มาก ในรูปของการไม่รู้จักตนศัพท์ทางศาสนาเรียกว่า ขาด อัตตัญญุตา คือไม่รู้จักว่าตนมีภาวะอย่างไร ไม่ใช่มีหน้าตาอย่างไร ทั้งนี้เพราะคนเราไม่ชอบมองดูตัวเองเท่ากับการมองดูคนอื่น คนขาดคุณธรรมข้อนี้มักแสดงพฤติกรรมในทางลบหลายรูปแบบ เช่น หลงตัวเอง สำคัญว่า วิเศษกว่าคนอื่นแล้วยกตนข่มท่านอยู่เนืองๆ ชอบเบียดเบียนทำร้ายคนอื่นโดยไม่นึกถึงอกเขาอกเรา ใช้จ่ายเกินตัวเพื่อให้เท่าเทียมคนอื่นทั้งๆ ที่ฐานะของตนไม่อำนวย เข้าทำนองว่า เห็นช้างขี้ขี้ตามช้าง เป็นต้น สิ่งเหล่านี้เป็นทางเสื่อมทั้งสิ้น

พระพุทธองค์จึงทรงสอนให้วิเคราะห์ตัวเองไว้เสมอ แต่ถ้ามองตัวเองไม่เห็นหรือไม่ชอบมองตัวเอง ก็ต้องเอาคนอื่นเป็นกระจกเงาโดยถือผู้ชี้ข้อบกพร่องเหมือนผู้บอกขุมทรัพย์ให้ถ้าเราวิเคราะห์ตนเองออก ปัญหาเรื่องหลงตัวแล้วเบียดเบียนคนอื่น ตลอดจนจับจ่ายใช้สอยเกินฐานะตัวเองก็จะหมดไป

แล้วท่านล่ะ! เคยวิเคราะห์ตัวเองจนเกิดอัตตัญญุตา คือรู้จักตัวเองแล้วหรือยัง?

********

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง

พระพุทธศาสนาในมุมมองของตะวันตก

รายงานโดย...พิพัฒน์ บุญยง

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ปีที่ 88 ฉบับที่ 6 เดือน มีนาคม 2547

พระพุทธศาสนาในมุมมองของตะวันตก

ชาวตะวันตกมองว่า พระพุทธศาสนา เป็นหลักปฏิบัติ เพื่อขัดเกลากายวาจา และรักษาใจให้สะอาดบริสุทธิ์ โดยดำเนินตามคำสอน ที่ถือว่าเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ๓ ประการ คือ

๑. ไม่ทำบาปทั้งปวง (Not to do any evil) )

๒. ทำแต่ความดี (To cultivate all good

๓. ทำใจให้บริสุทธิ์ (To purify one’s own mind)

     การไม่ทำบาปทั้งปวง ที่ชาวพุทธควรปฏิบัติอยู่เป็นประจำ คือการรักษาศีล อย่างน้อยก็ศีล ๕ คือไม่ฆ่าสัตว์ รวมถึงไม่ทรมาน ไม่ทารุณ และไม่เบียดเบียนชีวิตทั้งของมนุษย์และสัตว์ นี้เป็นศีลข้อที่ ๑ ไม่ลักทรัพย์ รวมถึงไม่หลอกลวงต้มตุ๋น ไม่ฉ้อโกงเอาทรัพย์ของผู้อื่น นี้เป็นศีลข้อที่ ๒ ไม่ประพฤติผิดในประเวณี คือไม่ล่วงละเมิดทางเพศกับบุตรธิดา กับภริยาสามีของผู้อื่น หรือกับหญิงชายอื่นที่ไม่ใช่ภริยาหรือสามีตน นี้เป็นศีลข้อที่ ๓   ไม่พูดเท็จ รวมถึงไม่พูดคำหยาบ ไม่พูดส่อเสียด และไม่พูดเพ้อเจ้อ เหลวใหลไร้สาระ นี้เป็นศีลข้อที่ ๔ ไม่ดื่มสุราเมรัย รวมถึงไม่เสพสิ่งเสพติดทุกชนิด เช่น ยาบ้า กัญชา เฮโรอีน ฝิ่นและโคเคน นี้เป็นศีลข้อที่ ๕ สรูปก็คือชาวพุทธที่แท้จริงต้องรักษาศีล ๕ อย่างเคร่งครัดครบถ้วนบริบูรณ์ไม่ขาดตกบกพร่อง ผู้ที่รักษาศีลเป็นนิจ ศีลจะเป็นเสมือนเครื่องประเทืองกายวาจา ให้สะอาดหมดจดงดงามเป็นศรีสง่า กายก็เป็นกายศีลไม่เป็นที่เกิดแห่งโทษภัย วาจาก็เป็นวาจาศีล เป็นวาจาที่ไว้วางใจได้ เป็นปิยวาจาที่ฟังแล้วสบายใจ เพราะเป็นกายวาจาที่ออกจากใจศีล
     การรักษาศีล ๕ ให้บริสุทธิ์ครบถ้วนดังกล่าว เป็นการรักษาสถานภาพพื้นฐานของความเป็นมนุษย์ เป็นตัวบ่งชี้ถึงความแตกต่างระหว่างมนุษย์กับสัตว์ ถือได้ว่าเป็นการทำดีอย่างหนึ่งในหลายอย่างของการทำดีตามนัยที่ ๒ ของหัวใจขอพระพุทธศาสนา คือนอกจากทำดีด้วยการรักษาศีล ๕ คือไม่ฆ่าสัตว์แล้ว ชาวพุทธที่แท้จริงควรแผ่เมตตาต่อมนุษย์ และสัตว์โดยไม่จำกัดปริมาณ และควรแสดงความกรุณาต่อผู้ตกทุกข์ได้ยาก ตั้งความปรารถนาให้เขาพ้นทุกข์นั้นโดยไว นี้เป็นประการที่หนึ่ง ประการที่ ๒ นอกจากไม่ลักทรัพย์แล้ว ชาวพุทธต้องยินดีเฉพาะในทรัพย์ของตนที่ได้มาโดยสุจริตตามหลักสัมมาอาชีวะ ควรบริจาคทรัพย์ที่หามาได้โดยสุจริตให้ทานและช่วยเหลือสังคมตามสมควรแก่อัตตภาพ ประการที่ ๓ นอกจากไม่ประพฤติผิดในประเวณีแล้วชาวพุทธต้องมีคุณธรรมในเรื่องเพศ คือสำรวมในกาม และยินดีเฉพาะในสามีภริยาของตน ประการที่ ๔ นอกจากไม่พูดปดไม่พูดคำหยาบเป็นต้นแล้ว ชาวพุทธต้องรักษาสัจจะและพูดแต่ความจริงโดยไม่ทิ้งปิยวาจาด้วย และประการที่ ๕ นอกจากไม่ดื่มสุราเมรัยและของมึนเมาแล้ว ชาวพุทธที่แท้จริง ต้องปฏิบัติตามพระพุทธโอวาทครั้งสุดท้ายที่ทรงประทานแก่ภิกษุทั้งหลายก่อนเสด็จดับขันธปรินิพพานว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย...ท่านทั้งหลายจงถึงพร้อมด้วยความไม่ประมาทเถิด...”  ดังนี้ และปฏิบัติตามพระโอวาทนี้เป็นนิจในชีวิตประจำวัน
     สำหรับการทำใจให้บริสุทธิ์ตามพุทธวิถีประการที่ ๓ นั้น ชาวพุทธที่แท้จริงต้องเข้าใจด้วยว่า "ใจ" ของเรานั้นสามารถทำให้บริสุทธิ์ได้ โดยดำเนินตามพุทธวิธีอย่างง่าย คือนำเอาหลักบุญกริยาวัตถุ ๓ ได้แก่ "ทาน ศีล ภาวนา" มาเป็นธรรมโอสถสำหรับชำระล้างใจให้สะอาดปราศจากกิเลสมลทินได้คือ ทาน ใช้ล้าง โลภะ ศีล ใช้ล้าง โทสะ และ ภาวนา ใช้ล้าง โมหะ คำว่า "ภาวนา" นี้ชาวตะวันตกโดยมากไม่ค่อยคุ้นเคย จะรู้จักคำว่า "สมาธิ" มากกว่า อันที่จริงทั้ง ๒ คำ มีความหมายอย่างเดียวกัน คือหมายถึงพุทธวิธีทำใจให้สงบเรียกว่า "สมถะภาวนา" หรือ "สมถะสมาธิ" และพุทธวิธีสร้างปัญญาเรียกว่า "วิปัสสนาภาวนา" หรือ "วิปัสสนาสมาธิ"
     ในการทำใจให้บริสุทธิ์นั้น จำเป็นจะต้องปฏิบัติทั้งสมถะและวิปัสสนา โดยเริ่มด้วยสมถะภาวนาหรือสมถสมาธิ คือการทำใจให้สงบนิ่งอยู่ในอารมณ์เดียวมั่นคงแน่วแน่ไม่วอกแวก จนกระทั่ง "ใจ" อยู่ในภาวะเป็น "เอกัคตาจิต" พร้อมที่จะเข้าสู่ "วิปัสสนาภาวนา หรือวิปัสสนาสมาธิ" คือการ พิจารณาจนเห็นไตรลักษณ์ ธรรมในสิ่งปวงว่า "ไม่เที่ยง" เพราะเปลี่ยนแปรไปเป็นธรรมดา "เป็นทุกข์" เพราะทนอยู่ไม่ได้ และ "เป็นอนัตตา" เพราะไม่มีตัวตน(non-soul) จนกระทั่ง จิตปล่อยวางไม่ยึดถือในสิ่งใด ๆ จิตก็จะหลุดพ้นเป็นอิสระอยู่เหนือกิเลสและความทุกข์ทั้งปวง ในสภาวะเช่นนี้จิตจะมีแต่ความสุขอย่างเดียว เรียกว่าปรมัตถสุข หรือบรมสุข คือพระนิพพานที่ชาวพุทธทุกคนปรารถนา
     การปฏิบัติสมาธิเป็นการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาตนเองให้มีคุณภาพสูงขึ้นโดยเฉพาะในด้านปัญญาและการรับรู้ พัฒนาคุณธรรมความมีเมตตากรุณา พัฒนาประสบการณ์ทางสติปัญญาให้เฉลียวฉลาดเฉียบคม มีผู้ปฏิบัติสมาธิตามพุทธวิธีขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนสามารถตรัสรู้ตาม สำเร็จเป็นพระอรหันต์มาแล้วเป็นจำนวนมาก ตลอดเวลากว่า ๒,๕๐๐ ปีที่ผ่านมา และที่ไม่ถึงกับได้ตรัสรู้ก็ได้เปลี่ยนแปลงปุถุชนคนธรรมดาของโลก ให้เป็นมนุษยชนผู้ประเสริฐ เป็นมนุษย์ผู้เจริญแล้ว หรืออย่างน้อยก็เป็นคนดีมีคุณธรรม เป็นทรัพยากรบุคคลที่มีคุณภาพของสังคม
     เพราะพระพุทธศาสนาไม่ได้รวมเอาความเชื่อเรื่องพระเจ้าผู้สร้างไว้ในคำสอน จึงทำให้ชาวตะวันตกบางคนเห็นว่า พระพุทธศาสนาไม่ใช่ศาสนาในความหมายของเขา หากแต่เป็นวิถีชีวิตที่นำไปสู่สันติสุข หลักสำคัญของคำสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นไปตามหลักวิทยาศาสตร์ คือสอนให้รู้จักใช้ปัญญาพิจารณาหาเหตุผล โดยการพิสูจน์ทดลองแล้วจึงเชื่อโดยไม่มีการบังคับ สอนมุ่งตรงไปสู่จุดหมายปลายทาง สอนให้ทุกคนสามารถนำไปปฏิบัติได้ สอนให้รู้ความจริงว่า ทุกสิ่งทุกอย่างอุบัติขึ้นตั้งอยู่ แล้วก็ดับไป ไม่มีอะไรเป็นแก่นสาร หรือเที่ยงแท้ถาวร การกระทำ(กรรม)ทุกอย่างมีผลตามมา (ดีหรือชั่วแล้วแต่กรรมที่เขาทำ) การเปลี่ยนแปลงย่อมเกิดขึ้นได้ เคยทำชั่วเปลี่ยนเป็นทำดีได้ เคยเป็นคนเลวสามารถกลับตัวมาเป็นคนดีได้เช่นเดียวกัน
     ดังนั้น สมเด็จพระสัมมาสัมมาพุทธเจ้า จึงทรงสอนสัจธรรมนี้แก่คนทั้งปวง ไม่จำกัดเผ่าพันธุ์และเชื้อชาติ ไม่จำกัดเพศและวัย ไม่จำกัดเวลาและสถานที่ พระพุทธองค์ทรงสอนวิธีปฏิบัติที่ได้ผล ซึ่งทำให้ผู้ปฏิบัติสามารถเข้าใจและรู้ความจริง ตามที่มันเป็นจริงได้ และใช้คำสอนเพื่อถ่ายเทประสบการณ์ มาเป็นสิ่งที่จะต้องรับผิดชอบต่อชีวิตของตนเองได้อย่างสมบูรณ์

ปัจจุบันมีผู้ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธศาสนาทั่วโลกประมาณ ๓๕๐ ล้านคน และจำนวนที่กำลังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วอยู่ในขณะนี้ คือชาวตะวันตก ที่หันมาปฏิบัติตามคำสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในหลายรูปแบบ แต่ละรูปแบบมีเอกลักษณ์อย่างเดียวกัน คือไม่นิยมความรุนแรง (non-violence) ไม่ติดอยู่ในหลักปฏิบัติที่ทำตาม ๆ กันมา มีความอดทน มีใจกว้าง ไม่ยึดติดในตัวตนและสิ่งนอกกาย อันเป็นเหตุให้เกิดความทุกข์ มีความสามารถในการนำสมาธิมาใช้ในชีวิตประจำวัน อันเป็นเหตุให้การดำเนินชีวิตเป็นไปอย่างมีความสุขและเรียบง่าย

********