ธรรมจักษุ ประจำเดือนมีนาคม 2545

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน มีนาคม 2545

หลังปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน มีนาคม 2545

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง
“ทำไมต้อง-พระพุทธศาสนา (ตอนที่ 2)”

โดย......พิพัฒน์ บุญยง

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ฉบับเดือน มีนาคม 2545

พิพัฒน์ บุญยง เรียบเรียง จากข้อเขียนของ

Dr. K. Sri. Dhammananda เรื่อง Why Buddhism?

ทำไมต้อง-พระพุทธศาสนา (ตอนที่ 2)

กฎการดึงดูดของโลก (Law of Gravitation) และกฎการสะสมพลังงาน (Law of conservation of energy) ที่นักวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ อย่างเช่น New ton ได้ค้นพบ ก็มาสนับสนุนคำสอนเรื่องกฎแห่งกรรม (Doctrine of Karma) ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ทรงสอนไว้กว่า 2,500 ปีมาแล้ว

ทำไมต้อง-พระพุทธศาสนา ตามคำสอนขององค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า มนุษย์สามารถจะกลายเป็นแม้เทวดาก็ได้ หากเขาผู้นั้นดำเนินชีวิตอย่างบริสุทธิ์สะอาด และมีธรรมะที่ทำให้เขาเป็นเทวดาประจำใจ- คือมีหิริ ความละอายต่อบาป และมีโตตับปะ ความเกรงกลัวต่อบาป-ไม่ว่าผู้นั้นจะมีความเชื่อทางศาสนาหรือไม่ก็ตาม เขาก็ถือ ว่าเป็นเทวดา เพราะปฏิบัติเทวธรรม แด่ศาสนาอื่น ทำได้เพียงแต่สอนให้คนสวดขอพรจากเทวดา (พระเจ้า) และยังสอนอีกว่าหลังถวายแล้วเท่านั้นที่มนุษย์จะไปสวรรค์ไปเป็นเทวดาได้ ทั้งยังสอนว่า ความสุขหรือการเสวยผลบนสวรรค์นั้น ไม่ได้หมายความว่ามนุษย์จะได้อภิสิทธิ์ในการที่จะเป็นเทวดา ถืออย่างไรก็ตามคำสอนของพระพุทธศาสนาเกี่ยวกับเทวดาก็ต่างจากศาสนาอื่นๆ

ไม่มีผู้ประกาศศาสนาคนใดที่กล่าวว่าวันหนึ่ง สาวกของศาสนานั้นจะมีโอกาสได้เสวยสถานะอย่างเดียวกัน มีความสุขอย่างเดียวกัน และมีการหลุดพ้นอย่างเดียวกันกับผู้ก่อตั้งศาสนานั้นๆ แต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสว่า ทุกคนสามารถเป็นพระพุทธได้ ถ้าได้ปฏิบัติตามมรรคมีองค์แปด ซึ่งเป็นทางสู่ความตรัสรู้ และเป็นทางเดียวกันกับที่พระองค์ได้ดำเนินมาแล้ว จนสำเร็จได้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ตรัสรู้ชอบเอง

ธรรมชาติของใจ

การเปลี่ยนแปลงเร็วของใจ และธาตุที่ประกอบขึ้นเป็นร่างกายได้มีการอธิบายไว้ในพระพุทธศาสนาอย่างละเอียด คม ชัด ลึก โดยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระบรมศาสดาผู้ประกาศก่อตั้งพระพุทธศาสนาเมื่อกว่า 2,500 ปีมาแล้ว ตามคำสอนของพระองค์ ๆ ไดทรงอธิบายว่า ทุกๆ เสี้ยวของเสี้ยวของเสี้ยววินาทีใจจะและเปลี่ยนไปมา จิตวิทยาก็ดี สรีวิทยาก็ดี และจิตวิทยาก็ดีล้วนสอนธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงในชีวิตอย่างเดียวกัน ดังนั้นชีวิตนี้จึงไม่ใช่เป็นของเที่ยงแท้ยั่งยืน

นักจิตวิทยา ศาสตราจารย์ William James (วิลเลี่ยม เจมส์) ได้อธิบาย “ขณะของจิต” เอาไว้ โดยกล่าวว่า จิตผุดขึ้นแล้วดับไปในลักษณะสืบต่อกันอย่างเร็วมาก

ตามธรรมชาติที่เป็นสาเหตุให้กระบวนการของจิตเกิดดับติดต่อกันเป็นลูกโซ่ คือ เกิดดับ-เกิดดับต่อกันไปไม่มีที่สุด

ต่อคำถามที่ว่า ความคิดชั่ว (อกุศลจิต) ผุดขึ้นในใจมนุษย์ครั้งแรกได้อย่างไร คำตอบจะพบได้ในคำสอนของพระพุทธศาสนานี้เอง ที่หามีพบไม่ สาเหตุของอกุศลจิตเกิดจากแรงจูงใจที่เห็นแก่ตัวของมนุษย์ที่มีขึ้นเพราะตัณหาอยากมีมีอยากเป็นและฝังตัวอยู่ในความเชื่อของเขาว่ามีตัวตนถาวรอยู่ในตัวเขา ซึ่งมีความอยากความใคร่ ในความพอใจ ในอารมณ์ต่างๆ อย่างต่อเนื่อง

เมื่อเราศึกษาชีวิต และคำสอนของพระองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราจะเห็นว่า ทุกสิ่งทุกอย่าง เปิดกว้างให้ทุกคนศึกษา ไม่มีคำสอนใดที่เป็นความลับสำหรับใครๆ

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นระหว่างที่พระองค์ทรงมีพระชนมชีพอยู่ ก็เป็นเหตุการณ์ที่โปร่งใส และไม่เหตุการณ์ใดที่ ถูกปิดบังและเป็นสิ่งลึกลับ ในสายพระเนตร์ของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่เรียกว่า อำนาจเหนือธรรมชาติต่างๆ ในสายตาของประชาชนทั่วไป กลับไม่ใช่อำนาจเหนือสายตาของพระพุทธองค์หากเป็นเพียงปรากฏการณ์ ทางธรรมชาติที่คนธรรมดาไม่สามารถเข้าใจ ในขณะที่ความรู้ความเข้าใจของมนุษย์เกี่ยวกับเอกภพมีมากขึ้น ความเชื่อของมนุษย์ในเรื่องอำนาจลึกลับเหนือธรรมชาติก็ลดลง “ฟ้าร้อง และ ฟ้าผ่า” ในสายตาของคนโบราณเป็นการแสดง ความเกริ้ยงกราดของพระเจ้าผู้ทรงพิโรธ ปัจจุบันเรารู้ว่า เป็นเพียงการประทะกันของสายไฟในอากาศ

ถ้าสิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นเนื่องจากมีองค์ประกอบถูกส่วนและต้องตกอยู่ภายใต้กฎแห่งการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติเมื่อเกิดมาแล้วต้องแก่เก่า เน่าเปื่อย ผุพัง และแตกสลาย หรือตายไปในที่สุดแล้วเราจะกล่าวสิ่งเหล่านั้นเป็นไปตามอำนาจของสิ่งลึกลับ เหนือธรรมชาติ บงการอยู่เบื้องหลังได้อย่างไร

แม้องค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าเอง ก็ทรงเกิดมา ทรงตรัส แล้วทรงปรินิพพาน (สิ้นพระชนม์) ไปอย่างเปิดเผยตามกฎของการเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติ ไม่มีสิ่งใดมาบงการ อยู่เบื้องหลังให้พระองค์เป็นอย่างนั้น พระองค์ทรงดำเนินชีวิตเช่นเดียวกับครูสอนศาสนาธรรมดาองค์หนึ่ง และในฐานะเป็นมนุษย์จริงๆ คนหนึ่ง

สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงชีให้เห็นกระบวนการของวิวัฒน์การจากชีวิตสัตว์ มาสู่ความเป็นมนุษย์ และจากความเป็นมนุษย์ไปสู่ความเป็นเทวดา ชีวิตของเทวดาก็ดำเนินต่อไปจนขึ้นสูงขึ้นสู่ความเป็นพรหม และจากชีวิตของพรหมเข้าสู่ชีวิตสมบูรณ์ และพระองค์ได้ทรงชิงให้เห็นอีกว่า บุคคลสามารถดำเนินจากชีวิตที่บริสุทธิ์ประเสริฐไปสู่ชีวิตแบบหลายพรหมจรรย์อันสมบูรณ์ และในทางกลับ พระองค์ชี้ให้เห็นว่าจากชีวิตมนุษย์อาจกลับไปสู่ชีวิตของสัตว์เดียรัฉานก็ได้

ทางสายกลางของชีวิต

สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแนะนำประชาชนให้เดินทางสายกลางในทุกกรณีของการดำเนินชีวิต แต่ประชาชนส่วนใหญ่ไม่เข้าใจความหมายและประโยชน์ที่แท้จริง ของทางสายกลาง ความหมายที่ลึกซึ่ง ของทางสายกลางนี้มิใช่หมายถึงการดำเนินชีวิตแบบยึดธรรมะเป็นหลัก เพียงอย่างเดียว ไม่ใช่เพียงแต่หลีกเลี่ยงการดำเนินชีวิตแบบสุดโต่ง 2 ทาง และดำเนินตามทางสายเท่านั้น แต่หมายถึงการเรียนรู้วิธีที่จะใช้อายตนะหรือ ประสาทรับรู้ต่าง ๆ โดยไม่ใช่มันไปในทางที่ผิด ความหมายของการใช้ประสาทรับรู้เหล่านี้ก็คือ เพื่อปกป้องชีวิตของเรา เพื่อหลีกเลี่ยงอันตราย และเพื่อค้นหาวิถีชีวิตของเรา

นับเป็นเรื่องโชคร้าย ที่คนเป็นอันมากใช้ชีวิตของเขาไปตามความพอใจของประสาทสัมผัส (ตา หู จมูก สิ้น กายใจ) เหล่าเพียงเพื่อสนอง ตัณหาหรือความอยากของเขา ในที่สุดความทะยานอยากของเขารุนแรงขึ้น แต่พวกเขาไม่เคยพอในสิ่งที่เขาต้องการและอยากได้อยากมี ความประพฤตินอกลู่นอกทาง อย่างไร้ศีลธรรม การกระทำอย่างดุร้ายเหี้ยมโหด การถูกรบกวนทางใจ จนกลายเป็นโรคประสาท การแข่งชิงดี ชิงเด่นที่เป็นการทำลายสุขภาพ ความเครียดและความกระสับกระส่ายอยู่ไม่เป็นสุข ซึ่งเป็นเหตุการณ์ประจำวันในสังคมยุคใหม่นี้ ก็เนื่องมาจากใจที่รู้จักพอซึ่งเป็นเหหตุให้ใช้ประสาทสัมผัสในทางที่ผิด และแล้วพลังทางสัญชาตญาณของประสาทสัมผัสเหล่านี้ก็เริ่มค่อยๆ เสื่อม และโรคภัยไข้เจ็บนับชนิดไม่ถ้อยก็ค่อยๆปรากฏในอวัยวะต่างๆ ของมนุษย์ นี่ก็คือวิธีที่คนเราต้องชดใช้ด้วยราคาที่สูง โทษที่ไม่รู้จักใช้และใช้ประสาททั้งห้าอย่างผิดๆ หรือใช้เกินขอบเขตหน้าที่ของมัน ถ้ามีการยึดติดยู่ในความสุขอันเกิดทางประสาทสัมผัสเหล่านี้มากเกินไปในโลกนี้ และเราไม่มีเวลาที่จะหล่อหลอมฝึกหัดอบรมอินทรีย์ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) ให้พร้อมเพื่อชีวิตในอนาคตหรือในโลกหน้า ชีวิตของเราก็จะประสบแต่ความทุกข์ เดือดร้อนไม่มีที่สิ้นสุด

พระพุทธองค์ทรงสอนว่า การทำอันตรายหรือทำลายชีวิตสัตว์ไม่ว่าชนิดใด แม้จะตัวเล็กเท่าไร ก็ถือว่าเป็นความโหดร้ายและไม่ยุติธรรมต่อสัตว์มีชีวิตเหล่านั้น แต่ท่าที่อ่อนโยนนี้ ศาสดาในศาสนาอื่นละเลยที่จะคำนึงถึงคงสอนเพียงว่าเป็นความผิดเฉพาะกรณีที่ทำอันตรายต่อชีวิตมนุษย์ การทำลายชีวิตของสัตว์อื่นไม่ใช่ทางที่จะพันจากความรำคาญที่สัตว์เหล่านั้นก็ขึ้น

จุดประสงค์ทางพระพุทธศาสนา ก็เพื่อปลุกมนุษยชาติให้ตื่นทำความเพียรเพื่อบรรลุถึงความสุขสูงสุด โดยต้องเข้าใจชีวิตและธรรมชาติอย่างแจ่มแจ้ง จุดประสงค์ดังกล่าวนี้มิใช่เพื่อสร้างจินตนาการอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือเพื่อความพอหมกมุ่นอยู่ในตัณหาความยากแบบโลกๆ

พระพุทธศาสนาให้ภาพของชีวิตทั้ง 2 ด้านอย่างชัดเจน คือธรรมชาติที่แท้จริงของชีวิตและเหตุให้เกิดทุกข์พร้อมทั้งเหตุแห่งความสุข แต่ทฤษฎีทางการแพทย์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ยังไม่สามารถจะค้นพบวิธีบำบัดรักษาโลก ความเจ็บปวดทางใจ ความอึดอัดขัดข้องใจและความไม่พึงพอใจในชีวิตของมนุษย์

ให้เข้าใจปัญญา

จากทัศนะของพระพุทธศาสนา ปัญญาต้องตั้งอยู่บนฐานของสัมมาทิฐิ-ความเห็นชอบ (Right understanding) และสัมมาสังกัปปะ-ความดำริห์ชอบ (Right thought) รวมถึงความรู้ประจักษ์กฎธรรมชาติหรือกฎสากล และปัญญาหยังรู้ที่พัฒนาแล้วเพื่อไม่เพียงแต่จะเห็นความจริงเท่านั้น แต่เพื่อให้ได้รู้ชัดถึงทางแห่งความหลุดพ้นจากความไม่พอใจในชีวิตอย่างสมบูรณ์แบบอีกด้วย

เพราะฉะนั้น ปัญญาที่แท้จริงไม่สามารถหาได้ในสถาบันทางวิชาการ หรือในห้องทดลองของการค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์ หรือในสถานที่บูชาที่ประชาชนมักจะไปเพื่อสวดอ้อนวอน หรือเพื่อประกอบพิธีกรรมบางอย่าง ปัญญาจริงๆ แล้วอยู่ภายในจิตใจ เมื่อมีประสบการณ์ มีความเข้าใจ มีความรู้ความประจักษ์ มีการทำใจให้บริสุทธิ์ บริบูรณ์เติมที่แล้ว เราก็สามารถจะเห็นปัญญา ที่ประกอบด้วยความบริบูรณ์สูงสุดนี้ได้อย่างแจ่มชัด จุดมุ่งหมายของชีวิตก็คือการบรรลุถึงปัญญาดังกล่าวนี้ แทนที่เราจะแสวงหาสิ่งที่มีอยู่ในอวกาศภายนอก มนุษยชาติต้องทำความเพียรพยายามเพื่อให้พบธรรมชาติของสิ่งที่มีอยู่ในภายในใจเพื่อบรรลุถึงจุดหมายสุดท้ายของมนุษย์เอง

บุคคลสามารถกำจัดกิเลสอันเป็นพลังธรรมชาติฝ่ายโลกิยะที่เขาไม่ชอบ โดยการฝึกอบรมจิต ทำใจให้บริสุทธิ์สะอาดปราศจากมลทินเพื่อบรรลุโลกุตตรธรรมอันเป็นที่ที่พลังกิเลสไม่มีอำนาจที่จะทำหน้าที่ได้อีกต่อไป

นักปรัชญาคนหนึ่งได้กล่าวไว้ว่า ศาสนาที่เรียกในภาษาอังกฤษว่า Religion จะปฏิเสธทุกอย่างที่มนุษย์ได้เคยมีประสบการณ์มา ถ้าเป็นเช่นนั้น พระพุทธศาสนาก็ไม่นับว่า เป็นศาสนาแบบนั้นเพราะสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงสอนทุกสิ่งทุกอย่างแก่พวกเราโดยอาศัยประสบการณ์ของพระองค์ ซึ่งก็เป็นเรื่องธรรมดาของมนุษยชาติ

นักปรัชญา นักคิด และนักวิทยาศาสตร์ผู้มีชื่อเสียงหลายต่อหลายคน ใช้เฉพาะความรู้ทางโลกของเขา ใช้พลังความคิดและปัญญาเพื่อค้นหาความจริงของสิ่งทังหลายแล้วก็ได้แสดงความเห็นของเขาไว้ตามที่ได้ค้นพบ แม้จะใช้ความร้อนอันเกิดจากปัญญาก็จริงแต่ก็ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่จะเข้าใจธรรมชาติที่แท้จริงของประสบการณ์ต่าง ๆ ถ้าปราศจากการทำใจให้บริสุทธิ์ เมื่อเราได้ศึกษาข้อความต่างๆ ที่นักปราชญ์บางคนเขียนไว้ เราก็สามารถพบความจริงในสิ่งที่เขากล่าวไว้ แต่คำกล่าวเหล่านั้นส่วนใหญ่ก็ยังคงเป็นเหมือนปรัชญาที่ไม่มีชีวิตชีวา (Dry philosophy) เพราะปักปราชญ์เหล่านั้นใช้เฉพาะสมองของเขาอันเต็มไปด้วยมายา และยึดอัตตาตนเอง เป็นหลัก แต่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงใช้ทั้งสมอง และหัวใจของพระองค์ เป็นเสมือนเชาว์ปัญญา หรือปัญญาหยั่งรู้ของมนุษย์ที่ได้ถูกกลั่นกรองมาแล้วควรรมกับเตตาจิตและปัญญาที่จะเข้าใจสิ่งทั้งหลายในสภาพที่มันเป็นจริงอย่างสมบูรณ์และเหมาะสมเพราะฉะนั้นคำสอนของพระองค์ จึงไม่ใช่เป็นเพียงปรัชญาหรือทฤษฎีที่เหี่ยวแห้ง แต่เป็นวิธีอย่างหนึ่งที่สามารถนำไปปฏิบัติ เพื่อแก้ปัญหาของมวลมนุษย์ได้

พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาเดียวที่มอบให้ไว้แก่มนุษยชาติโดยอาศัยประสบการณ์ โดยอาศัยการประจักษ์ความจริง โดยใช้ปัญญาและการตรัสรู้ของพระองค์ผู้สถาปนา มิใช่เป็นศาสนาที่ให้ไว้ในฐานะ เป็นศาส์นจากพระผู้เป็นเจ้า มนุษย์ต้องสามารถเข้าใจปัญหาของมนุษย์ได้โดยอาศัยประสบการณ์ที่ผ่านมาของมนุษย์เองเป็นแนวทาง โดยการอบรมพัฒนาคุมงานความที่มีเมตตาธรรม ศาสดาของประชาชน จะต้องแสวงทางแก้ปัญหาของมนุษย์โดยการสอนให้เขาทำใจให้บริสุทธิ์และทำแต่ความดี นี้คือเหตุผลที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงแนะนำพระองค์เองว่าเป็นผู้ช่วยชีวิตที่อยู่เหนือธรรมชาติ พระองค์ไม่ยอมรับรู้ว่า มีผู้ช่วยชีวิตให้อยู่รอดเช่นนั้นในโลกนี้ ตามทัศนะของพระองค์ เราทุกคนเท่านั้นที่สามารถช่วยชีวิตของเราเองให้อยู่รอดปลอดภัยในโลกนี้

ไม่ขัดขวางความก้าวหน้าของโลก

นักวิทยาศาสตร์นักคิดผู้ยิ่งใหญ่และนักปรัชญาหลายสำนักได้มีท่าทีที่เป็นปฏิปักษ์ต่อศาสนา โดยกล่าว่าศาสนากีดกันความก้าวหน้าของมนุษยชาติ ศาสนาทำให้ประชาชนเดินทางผิดที่ไแนะนำความเชื่อและข้อปฏิบัติที่น่าขบขัน ที่อยู่เหนือฟ้าป่าหิมพานต์ และพยายามทำให้ประชาชนเหินห่างจากความจริงที่นักวิทยาศาสตร์ค้นพบ จริงๆ แล้ว คาร์ล มาร์กซ์ (karl Marx) กล่าวว่า “ศาสนาคือยาฝิ่นของประชาชน” (Religion is the opium of the people) แต่เมื่อเราได้สืบให้รู้แน่ว่า “ศาสนา” ในความหมายของเขาคืออะไร ทำไมต้อง-พระพุทธศาสนา เราก็เห็นได้ชัดเจน ว่า พระพุทธศาสนา ไม่ใช่ศาสนาในกลุ่มที่เขาหมายถึง เพราะฉะนั้น ถ้าปัญญาชนเหล่านั้นประสบผลสำเร็จในการปฏิเสธศาสนา ก็ไม่ถือว่าเขาได้ทิ้งพระพุทธศาสนาว่าเป็นศาสนาที่ผิดไปด้วย เพราะว่าสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงประกาศ “ความจริงที่แท้จริง” หรือ “ความจริงสมบูรณ์” (Absolute Truths) ถ้ามีความจริงอยู่ในเรื่องใด เรื่องนั้นก็เป็นความจริงอยู่ตลอดไป ถ้าความจริงใดเปลี่ยนแปลงไปเพราะเงื่อนไข ความจริงนั้นมิใช่ความจริงสมบูรณ์ นี้คือเหตุผลที่ว่าทำไมความจริงที่เปิดเผยโดยพระพุทธเจ้าจึงเป็นความจริงอันประเสริฐ (the Noble Truth ) ความจริงนั้นนำบุคคลไปสู่ความเป็น “คนประเสริฐ” เพราะฉะนั้นจึงมี “อริยมรรค” คือทางประเสริฐที่ถ้าต้องตามทำนองคลองธรรมยังคงดำรงอยู่ ซึ่งเป็นทางที่แข็งแรงมั่นคงพอที่จะเผชิญกับความท้าทายทางสติปัญญาและการพิสูจน์ของวิทยาศาสตร์ ในแง่นี้คำสอนพระสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีการสั่นคลอน แน่นอนที่เดียว ปัญญาชนทั้งหลายยอมให้ความเคารพนับถืออย่างเหมาะสมต่อวิถีชีวิตแบบนี้ ต่อเนื่องไปสู่ความทะเยอทะยานสู่ชีวิตอันประเสริฐ ศักดิ์สิทธิ์และสมบูรณ์ซึ่งเป็นชีวิตที่เปี่ยมด้วยสันติ และความสุข ไม่ว่าจะมีเครื่องหมายบอกว่าท่านนับถือศาสนาใดหรือไม่ก็ตาม

ศาสนาเสรี

เสรีภาพที่สาวกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าชอบใจมากก็คือ เป็นศาสนาที่วิภาควิจารณ์ได้ จริงๆ แล้วพุทธศาสนิกชนจำนวนมากยังไม่ตระหนักถึงความจริงข้อนี้ เรามีเสรีภาพสมบูรณ์ในการที่จะพิจารณาตัดสินว่าจะยอมรับหรือปฏิเสธคำสอนข้อใดๆ เราไม่มีข้อผูกมัดว่าจะต้องยอมรับคำสอนใดๆ ในฐานเป็นคำสอนทางศาสนาของเรา หรือเพียงโดยการคิดถึงความยิ่งใหญ่ของพระบรมศาสดา หรือโดยการคิดว่า เป็นหน้าที่ของเราที่จะต้องยอมรับ เพียงเพราะว่า คำสอนเหล่านั้นปรากฏอยู่ในคำภีร์อันศักดิ์สิทธิ์ของเรา ชาวพุทธมีอิสระที่จะตรวจสอบ และยอมรับเฉพาะเรื่องที่เข้ากันได้กับคำสาปเชื่ออันมั่นคงของเรา ชาวพุทธจะไม่ยอมปรับหรือปฏิเสธสิ่งใดๆ โดยปราศจากเหตุผลที่ได้พิจารณารอบคอบแล้ว ชาวพุทธไม่เคยกล่าวว่าเราถูกห้ามไม่ให้ทำสิ่งนั้นสิ่งนี้ ชาวพุทธจะกล่าวว่า เราไม่อยากทำบางสิ่งบางอย่าง เพราะเมื่อทำแล้วจะก่อให้เกิดความทุกข์และเดือดร้อน หรือเกิดความเจ็บปวด หรือเกิดความกระทบกระเทือนใจ ในระหว่างมวลชน ชาวพุทธจะทำแต่ความดี มิใช่เพราะว่าพระพุทธศาสนาขอให้ทำอย่างนั้น แต่เพราะว่าชาวพุทธตระหนักถึงคุณค่า และความหมายของการปฏิบัติดี เช่นนั้นเพื่อความสงบสุขของผู้อื่น นี้คือศาสนาแห่งเสรีภาพที่ไม่จำกัด เรื่องสอนบุคคลของมนุษย์ ถ้าเรื่องนั้นไม่ผิดศีลธรรม หรือมีภัยอันตรายชาวพุทธมีเสรีภาพเต็มที่จะจัดการธุรกิจของครอบครัวโดยไม่ขัดกับหลักที่สำคัญของศาสนา พระพุทธศาสนาเปรียบเหมือนแร่ทองคำสำหรับปัญญาชนที่จะทำการค้นคว้าทดลอง และค้นให้พบแง่คิดที่ลึกซึ่งลงไปในด้านจิตวิทยาปรัชญา วิทยาศาสตร์ และกฎแห่งจักวาล เพื่อการพัฒนาทางจิตวิญญาณ และเพื่ออิสระภาพของมนุษยชาติจาก โลภะ โทสะ โมหะ และจากความทุกข์เดือดร้อนกระวนกระวายอย่างไม่มีที่สิ้นสุดนี้คือเหตุผลที่ว่าทำไมชาวพุทธจึงสามารถทำให้ประชาชนในแทบจะทุกประเทศของเอเซียได้ ในคำสอนของพระพุทธเจ้ามากกว่า 2500 ปีมาแล้ว ตลอดเวลาดังกล่าว ประชาชนได้เชื้อเชิญและต้อนรับคำสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในฐานะเป็นศาส์นแห่งสันติภาพหรือในฐานะเป็นศาส์น สนิถวไมตรี อีกประการหนึ่ง เป็นเหตุผลว่าทำไมชาวพุทธจึงสามารถเผยแผ่ศาสนาพุทธได้โดยไม่ประสบความยุ่งยาก

สาเหตุแห่งปัญหาของเรา

ประเด็นที่สำคัญอย่างหนึ่งในพระพุทธศาสนาก็คือ บ่อเกิดแห่งปัญหาและความทุกข์ของมนุษยตามคำสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ตรัสว่า เราทุกคนที่เกิดมาในโลก ล้วนต้องประสบปัญหาและความทุกข์ เพราะตัณหาของเราเองซึ่งมีอยู่ในจิตใจของเรา พระองค์ทรงเปิดเผยว่า มีตัณหาอยู่สามอย่างในตัวเรา ซึ่งเป็นต้นเหตุในมี “เรา” หรือ “ทำให้เราเกิด” แล้วก็ต้องประสบกับปัญหาร้อยแปดพันเก้า รวมทั้งความทุกข์โศกเศร้านานาประการ ตัณหาสามอย่างนั่น คือ กามตัณหา (craving for worldly , sensual indulgence) ภวตัณหา (craving for existence) และวิภวตัณหา (craving for non - existence) เพื่อที่จะเข้าใจความหมายที่แท้จริงของเรื่องนี้ เราจำเป็นที่จะต้องใช้ความหมาที่แท้จริงของเรื่องนี้ เราจำเป็นที่จะต้องใช้ความคิดไตร่ตรองอย่างรอบคอบ หรือใช้ “โยนิโสมนสิการ” อันประกอบด้วยปัญญา จนกว่าจะเกิดความรู้ประจักษ์แจ้งแก่ใจของเรา

นักปรัชญา และนักจิตวิทยาผู้มีชื่อเสียงของโลกก็ได้อธิบายความหมายของตัณหาสามอย่างนี้ในภาษาที่ต่างกันว่า เป็นต้นเหตุแห่งความมีอยู่ อาร์เธอร์ โชเปนอาวเออร์ (Arthur Schophenhour) อธิบายตัณหาสามนี้ว่า กามตัณหา หมายถึงความใคร่ทางเพศ (sexuality) ภวตัณหา หมายถึง การรักษาตนเองให้อยู่รอด (self-preservation) และวิภวตัณหาหมายถึงการกระทำอัตตวินิบาตกรรมหรือการฆ่าตัวตาย (suicide) ส่วนนักจิตวิทยาอย่างเช่น ซิกมันด์ ฟรอยด์ (Sigmond Freud) อธิบายว่า กามตัณหา คือ ความใคร่ (Libido) ภวตัณหา คือ สัญชาตญาณการมีตัวตน (ego instinct) และวิภวตัณหา คือสัญชาตญาณ การตาย (death instinct) แต่นักจิตวิทยาอีกท่านหนึ่งคือ คาร์ล จุง (Carl Jung) กล่าวว่า “จากแหล่งของสัญชาตญาณ เป็นที่เกิดของทุกสิ่ง ที่เป็นสิ่งสร้างสรรค์” ที่นี้เราก็เห็นแล้ว่าบันดานัก ปราชญ์ทางจิตวิทยาผู้ยิ่งใหญ่หลายท่านได้พยายามที่จะอธิบายสนับสนุนหลักความจริงอันเป็นธรรมดาของจิตมนุษย์ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงแสดงไว้เมื่อกว่า 2500 ปี มาแล้วถึงอย่างไรก็ตาม เมื่อเราได้ตรวจสอบดูคำอธิบาย ที่นำมากล่าวไว้ข้างบนนี้ ทำให้เราเข้าใจได้ว่าองค์สมเด็จพระบรมศาสดา สัมมาสัมพุทธเจ้าได้ก้าวไปไกลเกินกว่า ความสามารถในการเข้าใจ “ความจริง” ในเรื่องเดียวกันของบันดานักคิดผู้ยิ่งใหญ่คนอื่นๆในโลก

********