หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน กรกฎาคม 2545

ธรรมจักษุ ประจำเดือนกรกฎาคม 2545

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน กรกฎาคม 2545

หลังปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน กรกฎาคม 2545

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง
“แนะนำหนังสือดี”

โดย......วิภาวินี

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ฉบับเดือน กรกฎาคม 2545

แนะนำหนังสือดี

The KAUTILIYA Arthasastra

เกาฏิลีย อรฺถศาสฺตฺร

แผนกจำหน่ายของมูลนิธิฯ ได้สั่งหนังสือดีมาชุดหนึ่ง ชื่อ “เกาฏิลีย อรฺถศาสฺตฺร” ฟังดูเป็นชื่อโบราณ แต่เนื้อหาของหนังสือไม่โบราณตามชื่อ ชื่อข้างต้นแปลว่า คัมภีร์อรรถศาสตร์ของ เกาฏิลยะ หรือ เกาฏัลยะ

The KAUTILIYA Arthasastra เกาฏิลีย อรฺถศาสฺตฺร อรรถศาสตร์ เป็น ตำราว่าด้วยการเมือง การปกครอง รวมทั้งหลักกฎหมาย นิติศาสตร์ รัฐศาสตร์ การฑูต อรรถคดี พร้อมอยู่ในเล่มเดียวกัน ของชาวอารยันโบราณ คำนี้เป็นที่มาของคำว่า อรรถคดีในภาษาไทย ผู้แต่งและรวบรวมชื่อพราหมณ์ เกาฏิลยะ เป็นอัครมหาเสนาบดี หรือ ปุโรหิตของพระเจ้าจันทร์คุปต์ ปู่ของพระเจ้าอโศกมหาราช กล่าวกันว่า พราหมณ์ ผู้นี้เป็นคู่คิดและมีบทบาทสำคัญในการสถาปนาราชวงศ์โมริยะ หรือเมารยะ ซึ่งพระเจ้าจันทรคุปต์เป็นปฐม กษัตย์ ปกครองอินเดียเมื่อราว พ.ศ. 120 นักเขียนเรียกพราหมณ์ผู้นี้ว่าวิษณุคุปต์ และจาณักยะ โดยเฉพาะชื่อจาณักยะ รัฐบาลอินเดียได้นำชื่อนี้ไปเป็นชื่อบริเวณที่อยู่และที่ทำงานของฑูตต่างประเทศว่า จาณักยบุรี แปลว่า เมืองหรือบริเวณจาณักยะ โดยให้รัฐบาลประเทศต่างๆ เช่าที่ปลูกสถานฑูตและที่พำนักของฑูตและครอบครัว จาณักยบุรี ในกรุงนิวเดลีเป็นบริเวณกว้างใหญ่กว่า 500 ไร่ ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของกรุงนิวเดลี รัฐบาลอินเดียตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่พราหมณ์ผู้แต่งหนังสือเรื่องนี้

ชาวพุทธและนักประวัติศาสตร์คงเคยได้ยินชื่อ พระเจ้าอโศกมหาราช จักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่แห่งชมพูทวีป ผู้เอาชนะโลกด้วย ธรรมวิชัย คือเอาชนะโลกด้วยธรรม แทนการเอาชนะด้วยอาวุธและสงคราม พระองค์เป็นเอกอัครพุทธศาสนูปถัมภก โดยการส่งพระธรรมฑูตออกไปประกาศพระพุทธศาสนายังนานาประเทศรอบนอกของอินเดีย เมื่อรู้จักพระเจ้าอโศกมหาราช ก็ทำให้อยากรู้ว่าพระเจ้าอโศกมหาราชเป็นใคร มีความเป็นมาอย่างไร ตำนานเล่าว่าพระเจ้าอโศกมหาราชเป็นโอรสของ พระเจ้าพินทุสารๆเป็นโอรสของพระเจ้าจันทรคุปต์ พระเจ้าจันทรคุปต์เป็นต้นวงศ์เป็นผู้สถาปนาราชวงศ์ โมริยะ (สันสกฤต เป็น เมารยะ)พระองค์เป็นปู่ของ พระเจ้าอโศกมหาราช

นักประวัติศาสตร์บางท่านเขียนไว้ว่า มหานันทิน บิดาของจันทรคุปต์เป็นผู้สืบเชื้อสายกษัตริย์ศายกะ คือ บิดาของจันทรคุปต์เป็นเจ้าเมืองปิปผลิวัน ใกล้กรุงกบิลพัสดุ์ บางท่านว่าเป็นเจ้าชายลิจฉวีแห่งเมืองไพศาลี ต่อมาได้เข้ารับราชการอยู่กับ พระเจ้ามหาปัทมานันทะ ต้นวงศ์ของกษัตริย์วงศ์นันทะ ในกรุงปาตลีบุตรภายหลัง มหานันทินเสียชีวิตแต่จันทรคุปต์ผู้บุตรยังรับราชการเป็นนายทหารอยู่ในกรุงปาตลีบุตรต่อมา เมื่อเยาว์วัยจันทรคุปต์ได้ไปศึกษาศิลปวิทยาที่เมืองตักกศิลาและได้พบพราหมณ์เกาฏิลยะผู้คงแก่เรียน พราหมณ์ผู้นี้เรียกกันหลายชื่อบางท่านเรียกว่า จาณักยะ บางแห่งเรียก วิษณุคุปต์ แต่เป็นคนๆเดียวที่แต่งหนังสือ เกาฏิลย อรรถศาสตร์

ตำนานเก่าเล่าว่าต่อไปว่า เมื่อนายทหารหนุ่มจันทรคุปต์กับพราหมณ์อาจารย์ จาณักยะ หนีออกจากกรุงปาตลีบุตร เพราะถูกหาว่าเป็นกบถ ได้หนีไปยังเมือง ตักกศิลา แคว้นคันธาระ ทางภาคตะวันตกของอินเดียประจวบกับเวลาที่พระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชของกรีก ยาตราทัพทหารกรีกจำนวนกว่าแสนคนบุกเข้ามายังอินเดีย โดยตีได้เมืองรายทางจากประเทศกรีกมาโดยลำดับ คือ ได้ชัยชนะเหนือบ้านเมืองในอาเซียกลาง อียิปต์ ตลอดถึงภาคตะวันตกของอินเดีย ขณะที่พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ประทับอยู่ที่เมืองตักกศิลา จันทรคุปต์ นายทหารหนุ่มได้เข้าเฝ้า ทูลรับอาสาจะนำทัพทหารกรีกเข้าตีและจะช่วยนำทหารอินเดียช่วย พระเจ้าอเล็กซานเดอร์รบกับกรุงปาตลีบุตร แต่แผนการนี้ต้องล้มเพราะทหารของ พระเจ้าอเล็กซานเดอร์ เบื่อหน่ายสงครามอยากจะกลับบ้าน

ภายหลังจันทรคุปต์ ล้มราชวงศ์นันทะ ได้สำเร็จ ด้วยความช่วยเหลือของพราหมณ์ จาณักยะหรือ เกาฏิลยะ นักประวัติศาสตร์ จึงได้ยกย่องจาณักยะว่าเป็นยอดพราหมณ์ผู้เฉลียวฉลาด จนท่านได้แต่งตำราว่าด้วยการเมือง การปกครองไว้เป็นหลักสำหรับพระราชาทุกพระองค์ และทุกวงศ์ในอินเดีย และประเทศใกล้เคียงใช้เป็นแบบการปกครองมากว่าสองพันปี

หนังสืออรรถศาสตร์ของเกาฏิลยะ ชุดนี้มีสามภาค ภาคที่1 เป็นภาษาสันสกฤตเขียนด้วยอักษรเทวนาครี อักษรหลักที่ใช้อยู่ในอินเดียภาคเหนือ ภาคที่ 2 เป็นคำแปลภาษาสันสกฤตเป็นภาษาอังกฤษ ส่วนภาคที่ 3 เป็นการศึกษาวิเคราะห์และวิจารณ์ของผู้แปลเป็นภาษาอังกฤษ

เนื้อหาสังเขปของหนังสือมีดังนี้ บทที่หนึ่งจะกล่าวถึงคุณสมบัติของพระราชาและข้าราชการ การแต่งตั้งเสนาบดีและที่ปรึกษา การทดสอบความสามารถและความสัตย์ซื่อของข้าราชการ การกำกับดูแลการปฏิบัติราชการ การใช้ประโยชน์ที่ดิน หลักการปกครอง การศาลและการพิพากษาอรรถคดี การแต่งงาน การแบ่งทรัพย์มรดก กฎหมายทาสและกรรมการ การพนัน การป้องปราบอาชญากรรม นโยบายต่างประเทศ การรบและการสงคราม การสืบราชการลับ การเก็บภาษีอากร กโลบายในการกำหราบคนชั่วและพวกกบถ และมีประเด็นที่น่าสนใจอีกมากมาย สรุปว่า ผู้แต่งได้บรรจุงานของทุกกระทรวง เท่าที่ประเทศไทยใช้อยู่ในเวลานี้ไว้ในหนังสือเล่มเดียว หนังสือเล่มนี้จึงทันสมัยอยู่เสมอ

ผู้ที่ต้องการรู้ความเป็นมาและตำนานการเมือง การปกครองในอินเดียโบราณ ควรอ่านหนังสือนี้ คนไทยที่ต้องการทราบต้นตอของกฎหมายไทยควรมีหนังสือชุดนี้ และนักประวัติศาสตร์ นักคิดนักเขียนทั่วไป น่าจะได้ประโยชน์จากหนังสือนี้ ท่านใดสนใจโปรดไปชมตัวอย่างหนังสือได้ที่ห้องจำหน่ายหนังสือ มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย หน้าวัดบวรนิเวศวิหาร โทร. 281-1085 ทุกวันไม่หยุดวันเสาร์-อาทิตย์

********