จิตวิญญาณในพระพุทธศาสนา

สารบาญ

• จิตเป็นธาตุรู้

• จิตไม่มีสรีรสัณฐาน

• จิตเป็นวิญญาณธาตุ

• จิตตัวเดิมและจิตที่เป็นตัวอาการ

• ความอุปบัติและจิตของจิต

• สัตวโลกหรือสัตตภาวะ

• วิญญาณธาตุ - จิตที่เป็นตัวเดิม

• จิต - อัตตภาวะหรือสัตตภาวะ

• อารมณ์คืออาการที่ปรากฏของจิต

• อารมณ์เป็นอาหารอย่างหนึ่งของจิต

• ธัมมะเป็นอาหารของจิตโดยตรง

• กระบวนการของจิต

• รูปนามหรือนามรูป

• จิตน้อมออกรับอารมณ์ทางทวารทั้ง 6

• อินทรีย์  หรืออายตนะภายในหรือทวาร 6

• จิตรู้ได้เพราะต่อกับอายตนะภายใน  ภายนอก

• จิตรับอารมณ์ด้วยความรู้หรือน้อมไปรู้

• ธรรมชาติแท้ของจิตประภัสสรคือผุดผ่อง

• จิตเศร้าหมองเพราะอุปกิเลส

• อารมณ์และกิเลสตกตะกอนอยู่ในจิต

หลังปก

   ถ้าพิจารณาตามพระพุทธภาษิต  ที่ตรัสถึงจิตไว้โดยตรง  ดังที่ยกมากล่าวข้างต้นว่า  จิตเป็นอสรีระคือไม่มีรูปร่างสรีรสัณฐาน  ก็จะเป็นหลักฐานที่ต้องเห็นว่าจิตกับสมองต่างกัน  เพราะมันสมองนั้นเป็นสิ่งที่มีสรีรสัณฐาน  จึงเป็นรูปกายส่วนหนึ่ง  แต่ว่าจิตไม่มีสรีรสัณฐาน  เพราะฉะนั้น  จิตจึงไม่ใช่มันสมอง  แต่จิตกับกายต้องอาศัยกัน  เพราะฉะนั้น  หากว่าจิตเป็นธรรมชาติที่ไม่มีสรีรสัณฐานอาศัยอยู่กับกายนี้จะอาศัยอยู่กับส่วนไหน  ก็น่าจะเห็นว่าอาศัยอยู่กับมันสมองเป็นหลักสำคัญ  เพราะมันสมองนั้นเป็นที่ต้องประสาททั้งหลาย  ให้เกิดความรู้ทางประสามททั้งปวง  และจิตนี้ที่จะรู้อะไรออกมาทางภายนอกได้  เช่น  รู้รูปทางตา  รู้เสียงทางหู  ก็ต้องอาศัยประสาทตา  อาศัยประสาทสมองเป็นต้น ซึ่งศูนย์รวมของประสาทก็รวมอยู่ที่มันสมอง  ให้ไปดูรูปความสัมพันธ์กันของประสาทตาหูเป็นต้นกับมันสมอง  ที่พิพิธภัณฑ์ของวัดบวรนิเวศวิหาร  ซึ่งได้มีเขียนแสดงความสัมพันธ์เอาไว้  ฉะนั้น  จิตก็น่าจะอาศัยอยู่กับส่วนนี้คือมันสมอง.

หนังสือธรรมะภาษาไทย | หนังสือธรรมจักษุ | หนังสือธรรมะภาษาอังกฤษ | สิ่งพิมพ์ภาษาไทย
ประวัติมูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัยฯ | พระพุทธศาสนาในประเทศไทย