หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน ตุลาคม 44

ธรรมจักษุ ประจำเดือนตุลาคม 2544

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน ตุลาคม 44

หลังปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน ตุลาคม 44

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง
“ทำไมจึงต้องสมาธิ (3)ิ”

โดย......พิพัฒน์ บุญยง

ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ฉบับเดือน ตุลาคม 2544

ทำไมจึงต้องสมาธิ (3) ตอนจบ

พิพัฒน์ บุญยง เรียบเรียงจากข้อเขียนของ

ท่าน Bhikkhu Piyananda

เรื่อง Why Meditation

การนั่งสมาธิ นำโดยพระภิกษุที่มีประสบการณ์ [Meditation is lead by monks.] เมื่อตอนที่แล้ว ผู้เขียนได้ให้แบบฝึกหัดสำหรับฝึกทำสมาธิในหัวข้อ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ว่าด้วยบท “อาณาปาณัสสัติ” ตอนนี้จะเริ่มด้วยแบบฝึกหัดที่ 2 ของกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ว่าด้วยการมีสติพิจารณาการเดิน (จงกรม) (Mindfulness of Walking)

ก่อนเดินควรยืน ณ จุดหนึ่ง พิจารณากำหนดทิศทาง และระยะทางที่จะเดินว่ายาวหรือไกลไปถึงไหน พร้อมเตรียมตั้งสติเพื่อพิจารณากายในอิริยาบถเดิน การยืนควรอยู่ในท่าตรงส้นเท้าทั้ง 2 ข้างจรดกัน ตาเพ่งมองไปข้างหน้า สายตาทอดลงในท่าสำรวม รักษาท่านี้ไว้ตลอดการเดิน อย่ากำหนดความเคลื่อนตัวเดินด้วยสายตา แต่ด้วยสติ หมายความว่า ต้องส่งใจไปอยู่ที่เท้าหรือที่การเดิน ขณะกำลังยืนอยู่ ก็มีสิตระลึกรู้ และมีสัมปชัญญะรู้ตัวทั่วพร้อมว่า “กำลังยืนอยู่” ใจรับรู้ว่า “กำลังยืน” โดยบริกรรมว่า “ฉันกำลังยืน” “ฉันกำลังยืน” “ฉันกำลังยืน” หรือ “ยืนหนอ” “ยืนหนอ” “ยืนหนอ” เมื่อใจกำหนดรู้ดังนี้แล้ว ก็เริ่มเดินด้วยการส่งใจไปอยู่ที่เท้าข้างขวา และกำหนดรู้ตัวทั่วพร้อมเมื่อเริ่มยกเท้าขวา โดยบริกรรม “ยกหนอ” แล้วก้าวเท้าไปข้างหน้าพร้อมบริกรรมว่า “ก้าวหนอ” ลดเท้าลงวางบนพื้นด้วยใจกำหนดรู้ และบริกรรมว่า “วางหนอ” “ยกหนอ” “ก้าวหนอ” “วางหนอ” ฯลฯ

แบบฝึกหัดกำหนดใจในการเดินมีด้วยกัน 3 ขั้นตอน คือ “ยกหนอ” “ก้าวหนอ” “วางหนอ” แต่ถ้าผู้ที่ฝึกบ่อยๆ จนชำนาญ และการเดิน ก็เป็นธรรมชาติ หรือเหมือนกับที่เราเดินไปไหนมาไหนตามปกติ ก็ให้ตัดคำที่บริกรรม เหลือเพียงหนึ่ง “ยกก้าววาง” ตัดคำว่าหนอ ออกเสีย คงบริกรรมว่า “ยกก้าววาง” แต่อย่าลืมว่า “ใจกำหนดรู้” ที่อิริยาบถการเคลื่อนเท้า “ขวา” ที “ซ้าย” ที อาจทำให้ดูต้องแกว่งไปซ้ายทีแกว่งมาขวาที ยากแก่การสำรวมใจให้เป็นหนึ่ง จึงขอทำความเข้าใจว่า สามารถถอนใจออกจากเท้าทั้ง 2 ข้าง แล้วลอยตัวอยู่เหนือเท้าขึ้นมาพอสมควร จับอิริยาบถ “เดิน” โดยไม่ให้คลาด “สายตาใจ” หมายความว่า “ใจ” จับอยู่ที่ “การเดิน” เพียงอย่างเดียว เมื่อทำได้คล่องแคล่วแล้ว อาจบริกรรมด้วยวลีเดียวว่า “เดินหนอ” “เดินหนอ” “เดินหนอ” บริกรรมอย่างนี้ขณะที่เดินกลับไปกลับมา ในสถานที่เดินที่กำหนดไว้หลายๆ รอบตลอดระยะเวลาการเดินนี้ จิตก็เกาะอยู่ที่กระบวนการเดิน โดยไม่วอกแวก เผลอไผลไปอื่นก็จะเป็นสมาธิ แน่วแน่ ดิ่งอยู่ในอารมณ์เดียว จิตจะมีพลัง และถ้ามีเวลาทำบ่อยๆ พลังจิตจะเข้มแข็ง เฉียบคม เหมาะแก่การใช้งานในชีวิตประจำวัน ถ้าทำได้ทุกวันก็จะกลายเป็นวิถีชีวิตแบบพุทธ ตรงตามเป้าหมายของพระพุทธศาสนา

ในระหว่างปฏิบัติ หากมีความรู้สึกหรือความคิดผุดขึ้นมาแทรก ท่านจะต้องรับรู้และบริกรรมว่า “รู้สึกหนอ” “รู้สึกหนอ” “รู้สึกหนอ” หรือ “คิดหนอ” “คิดหนอ” “คิดหนอ” ถ้าเกิดมีเสียงอะไรก็ตามดังแทรกมาเข้าหูท่าน ก็บริกรรมว่า “ได้ยินหนอ” “ได้ยินหนอ” “ได้ยินหนอ” เพื่อเป็นการรู้ทันทุกอย่างที่ผ่านเข้ามา ทำให้จิตที่มีสติกำกับวกกลับมาสู่กระบวนการปฏิบัติที่กำลังทำอยู่

สรุปว่า กายของเรานี้สามารถใช้เป็นอารมณ์กัมมัฎฐานได้เป็นอย่างดี เพราะฉะนั้นเมื่อท่านสามารถพัฒนาจิตให้มีสมาธิเป็น “กายคตาสติ” คือสติที่เป็นไปในกายครั้งหนึ่ง หรือหลายครั้งแล้ว ท่านก็สามารถที่จะนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้ โดยไม่ว่าท่านจะทำอะไรแต่ละวัน ก็ให้ “รู้ตัวทั่วพร้อม” หรือเข้าใจอย่างทะลุปรุโปร่งว่า คุณกำลังใช้ “กาย” ของคุณทำอะไร “ทำดี” หรือ “ทำชั่ว” “มีประโยชน์” หรือ “มีโทษ” “ควรทำ” หรือ “ไม่ควรทำ” แต่ไม่ว่าจะเป็นอย่างไร ก็ให้มีสติกำหนดรู้อยู่เสมอ เมื่อเดิน ก็รู้ว่า “กำลังเดิน” นั่งก็ให้รู้ว่า “กำลังนั่ง” ยืนก็ให้รู้ตัวว่า “กำลังยืน” ก็ให้มีสติรู้ว่า “กำลังยืน” ขับรถก็ให้รู้ว่า “กำลังขับรถ” ถ้าสามารถทำได้อย่างนี้ กิจกรรมที่ท่านทำไปนั้น ย่อมมีผลดีไม่มีความผิดพลาดคลาดเคลื่อน จะไม่หลงทำอะไรโดยที่ใจ เผลอไผล หรือ วอกแวก ซัดส่ายไปในเรื่องอื่นอันจะก่อให้เกิดผลเสียที่เกิดจาก “กาย”

2. “เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน” (feelings as Objects of Meditation) หมายถึงการมีสติพิจารณาเวทนาเป็นอารมณ์ในการทำสมาธิ หรือทำสมาธิโดยยึดเวทนา คือ ความรู้สึกสุข ความรู้สึกทุกข์ หรือความรู้สึกไม่สุข ไม่ทุกข์เป็นอารมณ์

คนเราแต่ละคนต่างมีงานมีการต้องทำคนละมากมายหลายอย่าง งานแต่ละอย่างล้วนก่อให้เกิดความรู้สึก งานบางอย่างให้ความสุข ทำให้คนทำหลงระเริง งานบางอย่างให้ความทุกข์ ทำให้ผู้ทำห่อเหี่ยว รันทดตรอมใจ งานบางอย่างไม่ทำให้เกิดอะไรขึ้นรู้สึกเฉยๆ ไม่สุขไม่ทุกข์ เฉยๆ เนือยๆ ทำให้คนทำเหนื่อยหน่าย

นอกจากนั้น คนเราต้องประสบกับสิ่งต่างๆ ตลอดเวลา นับตั้งแต่ตื่นขึ้นจากที่นอน ในเวลาเช้า จนถึงเวลาเข้านอนในยามค่ำคืน ตาเห็นรูป ปะรูปที่ชอบใจ ถูกใจ ก็รู้สึกเป็นสุข เจอรูปน่าเกลียดน่ากลัวตัวไม่ชอบ ก็รู้สึกเป็นทุกข์ รูปบางอย่าง เจอแล้วเฉยๆ ไม่สุขไม่ทุกข์ ไม่ยินดี ยินร้าย นอกจากต้องรับรู้อารมณ์ทางตาแล้ว ยังมีทางหู ต้องได้ยินเสียงไพเราะ หรือเสียงสรรเสริญ เยินยอ ก็มีความสุข แต่ถ้าตรงกันข้าม เสียงขู่ตะคอก กระโชกโฮกฮาก เสียงด่าทอ ติฉินนินทา ก็เป็นทุกข์ แต่เสียงบางอย่างได้ยิน หรือไม่ได้ยินก็มีผลเท่ากัน คือเฉยๆ ไม่เป็นทุกข์เดือดร้อนอะไร นอกจากหูแล้วก็ยังมีลิ้น มีจมูก สำหรับรับรส รับกลิ่น ถ้าเป็นรสหรือกลิ่น หอมหวาน ถูกอกถูกใจ ก็เป็นสุข ถ้าตรงกันข้ามก็เป็นทุกข์ และบางสิ่งบางอย่างก็เฉยๆ

การปฏิบัติสมาธิ ข้อ “เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน” จึงมีประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับชีวิตประจำวันในโลกสมัยใหม่ หรือแม้ในยุคเก่า สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ทรงแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนจนมีผู้ปฏิบัติตาม และได้ผลมาแล้วมากมายนับไม่ถ้วน

งานสำหรับผู้ปฏิบัติ “เวทนานุปัสสนา” ก็คือต้องตั้งสติกำหนดรู้ด้วยใจอันมีสมถะสมาธิเป็นฐาน กำหนดรู้ว่า เป็นสักแต่เวทนาความรู้สึกไม่ใช่สัตว์ บุคคล หรือตัวตนเราเขา ไม่ดีใจหลงระเริงเมื่อได้สุข ไม่เป็นทุกข์หดหู่เมื่อได้รับทุกข์เวทนา และวางอุเบกขา เมื่อได้สิ่งที่ตัวเองรู้สึกเฉยๆ (not pleasant not unpleasant) เมื่อสามารถใช้ “ความรู้สึก” หรือ “เวทนา” (feeling) เป็นอารมณ์ในการทำสมาธิ เพื่อกำหนดจิตให้รู้เท่าทันดังกล่าวแล้ว ก็เท่ากับท่านได้เข้าใจ ธรรมชาติของเวทนาตามความเป็นจริง เปรียบได้กับนายทวาร ยืนรักษาการอยู่ที่ประตู สังเกตเห็นคนเดินเข้า เดินออกที่ประตูย่อมจะรู้สึกชอบ ไม่ชอบ หรือเฉยกับผู้ที่เดินเข้าออกเป็นประจำ เมื่ออ่านมาถึงนี้ ก็อยากจะเสนอแบบฝึกสมาธิ โดยกำหนดเวทนาเป็นอารมณ์ ดังนี้

1. แบบใช้สติพิจารณาอินทรีย์ หรืออวัยวะรับอารมณ์ (Mindfulness of the Sense Base) ท่านสามารถทำได้ด้วยการตั้งสติกำหนดที่ อวัยวะรับความรู้สึก คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ และเมื่อสัมผัสกับวัตถุภายนอกที่มีประจำโลก คือรูป เสียง กลิ่น รส และของที่มาสัมผัสกับร่างกาย หรือแม้แต่ความรู้ที่เกิดขึ้นทางใจ ผู้ฝึกจะต้องมีสติกำหนดรู้ความรู้สึกที่เกิดขึ้นเมื่อ “ตาเห็นรูป” “หูได้ยินเสียง” “จมูกได้ดมกลิ่น” หรือ “ลิ้นได้ลิ้มรส” หรือกายได้สัมผัสว่า “ชอบ” หรือ “ไม่ชอบ” หรือ “เฉยๆ” ผู้ฝึกจะต้องมีสติกำหนดรู้ทุกครั้งว่ารู้สึกอย่างไร แล้วใช้ความรู้สึกนั้นเป็น “อารมณ์ของการทำสมาธิ” ก็สามารถเข้าใจธาตุแท้ของความรู้สึกนั้น และฝึก ควบคุมความรู้สึก นั้นๆ ไม่ดีใจเกินไปเมื่อรู้สึกชอบ ไม่เสียใจเกินไปเมื่อรู้สึกไม่ชอบ และรู้จักวางใจเป็นอุเบกขา เมื่อรู้สึกไม่ชอบ ไม่เกลียด ทำได้อย่างนี้ เรียกว่าได้รับประโยชน์จากการปฏิบัติสติปัฏฐานของ “เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน”

2. แบบใช้สติพิจารณาเวทนา หรือความรู้สึกที่ต้องประสบประจำวัน โดยต้องพยายามสร้างความควบคุมให้เกิดขึ้นในใจอย่างค่อยเป็นค่อยไป เช่นรู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร พยายามหลีกเลี่ยงการนอนมากเกินไป พยายามสังเกตุความรู้สึกขณะที่มันเกิดขึ้นในระหว่างปฏิบัติภารกิจประจำวัน เช่น ในขณะที่รอคอยรถประจำทาง อย่างกระสับกระส่าย ให้สังเกตุความรู้สึกโกรธเคืองที่กำลังเกิดขึ้นภายในใจ หรือขณะเอร็ดอร่อยจากการรับประทานในภัตตาคารแห่งหนึ่ง ก็ตั้งสติพิจารณาสังเกตว่าลิ้มได้รับรสอร่อยๆ จะเป็นอย่างไร เมื่อกินอิ่มแล้วความอยากจะอยากขึ้นไปไหม หรือเมื่อขณะที่พบปะคนที่รัก ที่ไม่ได้พบกันนาน ใจในยามที่พบกันความรู้สึกดีๆ รู้สึกเป็นสุขจะเกิดขึ้นมากน้อย ขนาดไหน ถ้าผู้ฝึกสติกำหนดรู้ความจริง หรือรู้ธรรมชาติของความรู้สึก ย่อมควบคุมความรู้สึกไม่ให้ดีใจเกินไป โมโหเกินไป ไม่ให้เสียใจมากเกินไปได้ไม่มากก็น้อย และถ้าได้ฝึกบ่อยๆ ก็จะทำให้ผู้ฝึกมีอารมณ์สงบเย็น มีชีวิตเป็นสุขได้ ไม่ต้องเดือดร้อนอะไร

3. จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน (Mental stage as object of mediation) จิตเป็นธาตุรู้สถิตย์อยู่ในกายของทุกคน กายไปไหนจิตธาตุรู้จะติดไปด้วยเสมอ แต่ก็สามารถไปไหนได้โดยลำพัง ไม่ต้องเอากายไปด้วย ไปเร็วมาเร็ว ไปดวงเดียวไม่เกี่ยวกับกาย แต่ไปเกี่ยว ข้องแวะ กับอารมณ์อื่น สิ่งอื่นอยู่ทั้งวันนับแต่ตื่น เรียกอาการนี้ แส่หา ซัดส่าย วอกแวก หรือฟุ้งซ่าน แต่เมื่อทำสมาธิ ท่านก็สามารถฝึกจิตหรือข่มจิต ให้สงบ หรือพ้นจากการรบกวนจากอารมณ์ทั้งจากภายในและจากภายนอก จงใช้สติสัมปัชชัญญะ “รู้ตัวทั่วพร้อม” ที่เกิดจากนำสมาธิไปจัดการกับความสัมผัสภายในใจ และความขัดแย้ง ของจิต จงสังเกตพิจารณาโดยใช้โยนิโสมนสิการ ดูการแปรปรวนหรือเปลี่ยนแปลงของจิตของท่าน เมื่อจิตได้รับการฝึกดีแล้ว จะนำความสุขมาให้ ถ้าไม่ควบคุมหรือฝึกจิตให้ดีจิตนั่นเองจะนำมาซึ่งความทุกข์และความเดือดร้อนนานาประการมาให้ไม่รู้จักจบสิ้น ตรงกันข้ามจิตที่อยู่ในระเบียบวินัย หมายถึงจิตที่มีการควบคุมดีแล้ว เป็นจิตที่เข้มแข็ง และก่อให้เกิดผลดีแก่เจ้าของ ตรงกันข้ามจิตที่ฟุ้งซ่าน ย่อมอ่อนแอไม่มีกำลัง และจะใช้พิจารณาเรื่องหรือปัญหาอะไร ก็ไม่ก่อให้เกิดผลดี

4. ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน (Dhamma as Object of meditation) ในสติปัฎฐานสูตร พบว่าสติความรู้ตัวทั่วพร้อม ถือว่าเป็น “มัคคา” หนทางนำไปสู่การตรัสรู้ของพุทธเจ้า อย่างที่พระองค์ได้แสดงไว้ แต่คำว่า “ธรรม” ในที่นี้หมายถึง “ความคิด” ที่เกิดขึ้นในใจ อาจเป็นความคิดที่เศร้าหมองหรือความคิดที่ผ่องแผ้ว อาจถูกนำมาสู่กระบวนการพิจารณาตรวจสอบแล้วสังเกตในขณะที่มันเกิดขึ้นภายใน โดยใช้สติรู้ตัวทั่วพร้อมควบคุมตรวจสอบ สำหรับผู้ที่เริ่มทำสมาธิ ที่ยังไม่รู้ละเอียดลึกซึ้งในคำสอนของพระพุทธเจ้า อารมณ์ของจิต ก็อาจเข้าใจว่าหมายถึงความคิด หรือความเห็นต่างๆ ที่เกิดขึ้นภายในจิต

ดังนั้น หน้าที่ของผู้ฝึกสมาธิ ก็คือ ต้องกำหนดรู้ตัวทั่วพร้อมกับความคิดต่างๆ ที่ผุดขึ้นแล้วก็ดับไปในใจ ต้องค่อยๆ ทำความเข้าใจธรรมชาติของความคิด ต้องเข้าใจวิธีที่จะนำเอาความคิดดีๆ ที่เกิดขึ้นไปใช้ประโยชน์ในชีวิต และในขณะเดียวกันก็ต้องระวังอันตรายจากความคิดในทางเลวร้าย ความคิดทั้งหลายทั้งปวง จำเป็นต้องมีสติรู้ตัวทั่วพร้อมคอยกำกับ ถ้าทำได้ดั่งนี้ใจจะบริสุทธิ์สะอาดขึ้นเช่นเดียวกับสติปัฏฐานข้ออื่นๆ ที่อธิบายมาแล้ว ขอเสนอแบบฝึกไว้ สำหรับผู้ปฏิบัติ ได้หัดทำ ดังนี้ :-

4.1 มีสติพิจารณาธรรม (Mindfulness of thoughts)

การนั่งสมาธิ นำโดยพระภิกษุที่มีประสบการณ์ [Meditation is lead by monks] คำว่า “ธรรม” หมายถึง “ความคิดที่ผุดขึ้นในใจ ทั้งที่เป็นฝ่ายกุศล และอกุศล” การพิจารณาความคิดที่เรียกว่า “ธรรม” นี้ เริ่มด้วยการนั่งแบบนั่งสมาธิทั่วไป สำรวมจิตให้อยู่แต่ในความคิดที่เป็นฝ่ายกุศลว่าเป็นความคิดที่ทำให้จิตผ่องแผ่ว และสังเกตุว่า มันส่งผลกระทบต่อเจตสิก คืออาการของจิตอย่างไร ในขณะเดียวกัน เฝ้าตรวจดูความคิดที่เป็นฝ่ายอกุศล ทำให้ใจเศร้าหมอง และสังเกตุว่ามันรบกวนจิตอย่างไร ทั้งนี้เพียงเพื่อทำให้อาการของจิตนั้นๆ เป็นกลาง และเพื่อโอกาสที่จะก้าวล่วงเจตสิกธรรมเหล่านี้ เพราะการยกระดับของจิตให้พ้นไปจากเจตสิกเหล่านั้น ย่อมทำใจให้มีความสงบ มีความเป็นหนึ่ง และมีความสุข การเฝ้าดูอาการของจิตที่เกิดขึ้น ย่อมทำให้เรามีความ “รู้ตัวทั่วพร้อม” กำหนดพิจารณาความคิดที่เกิดขึ้น และสามารถลดจำนวนของความคิดลงได้อย่างช้าๆ แต่ละหนึ่งความคิดที่ลดลงได้ ย่อมหมายถึงการเพิ่มความสงบสุข และเพิ่มความแข็งแรงให้แก่จิตใจของท่าน ถ้าท่านต้องสู้รบกับความคิดที่ผุดขึ้น ย่อมหมายถึงเป็นการเพิ่มงานที่ท่านไม่พอใจให้แก่จิตของเพิ่มขึ้น เพียงแต่ท่านเฝ้าสังเกตุความคิดที่เกิดขึ้นเหล่านั้นเท่านั้น ท่านก็บรรลุถึงความเข้าใจอย่างแท้จริง ว่าจะควบคุมความคิดที่เศร้าหมอง และส่งเสริมความคิดที่ผ่องแผ้วได้อย่างไร

ในระหว่างทำงานประจำวันอยู่ จงพยายามสังเกตุกระบวนความคิดของท่าน แต่อย่าบอกลักษณะของกระบวนความคิดนั้น เพียงแต่สังเกตุพิจารณาความคิดที่ผุดขึ้นนั้นเท่านั้น และจงยอมรับรู้ “ขณะนี้ความคิดของข้าพเจ้าเป็นความคิดที่ผิด ข้าพเจ้ากำลังพยายามฉ้อโกงผู้ชายคนนี้” หรือจงยอมรับรู้ว่า “ขณะนี้จิตใจข้าพเจ้ากำลังคิดไปในแง่ลบมากทีเดียว ทำไมจึงเป็นอย่างนี้” หรือจงรับรู้ว่า “นี้เป็นความคิดที่เป็นกุศลซึ่งเพิ่งปรากฏภายในจิตใจของข้าพเจ้าๆ จะนำความคิดนี้ไปใช้ดู”

จงจำไว้เสมอว่า การปฏิบัติสมาธิ ต้องใช้ขันติธรรม ความอดทน ต้องปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง ต้องใช้ความพยายามสูง และต้องใช้เวลา โดยไม่สามารถตัดทอนเวลาให้สั้นลง จะให้จบหลักสูตรใน 3 หรือ 5 ชั่วโมง ก็ไม่ได้ ไม่มีหลักสูตรแบบปาฏิหาริย์ กระบวนการทำสมาธินั้น ไม่ใช่ทำเพียงพอหอมปากหอมคอ จริงๆ แล้วการทำสมาธิ เปรียบเสมือนการว่ายน้ำทวนกระแส ท่านอาจผิดหวังหากท่านต้องการได้ผลจากการปฏิบัติสมาธิของท่านอย่างรวดเร็ว ทันทีทันใด ยิ่งถ้าท่านเป็นนักธุรกิจเต็มตัว มีความทะเยอทะยานสูง ตามกระแสโลก ท่านก็ยิ่งไม่สามารถทำให้จิตใจของท่านสงบ สู่จุดที่จะระงับความรู้สึกนึกคิดทั้งหลายทั้งปวงได้โดยทันทีทันใดและด้วยความพอใจ และทั้งยังไม่สามารถที่จะทำใจให้ดำรงอยู่ในสภาวะ “รู้ตัวทั่วพร้อม” แน่วแน่ อย่างมั่นคง และต่อเนื่องยาวนาน

หากท่านหวังก้าวหน้าในการปฏิบัติสมาธิ จำเป็นต้องวางกฎเกณฑ์การฝึกจิตไว้บ้างตามสมควร กฎเกณฑ์ต่างๆ มีความสำคัญต่อความสมบูรณ์สำหรับนักกีฬาที่ต้องการชัยชนะฉันใด กฎเกณฑ์ก็มีความสำคัญต่อความสำเร็จ สำหรับผู้ปฏิบัติสมาธิที่ต้องการความก้าวหน้าอย่างถาวรฉันนั้นเหมือนกัน ในการตั้งวินัยสำหรับบังคับตัวเองนั้น ก็ให้นึกถึงพิณสามสาย จะต้องไม่ตึงเกินไป ไม่หย่อนเกินไปอย่าให้สูญเสียความพอดีก็แล้วกัน

สุขภาพที่ดีทั้งกาย และใจ ก็เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับการเจริญสมาธิ ท่านจะต้องรักษา และสร้างพลังทางกาย และทางใจด้วยเช่นกัน ใจ และร่างกายที่อ่อนแอ และไม่มีแรงก็ยิ่งเป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติสมาธิ ยิ่งกว่านั้น ผู้ปฏิบัติสมาธิจำเป็นจะต้องให้ร่างกาย และจิตใจได้รับการพักผ่อนอย่างพอเพียง ต้องออกกำลังกาย และรับประทานอาหารอย่างพอเหมาะ

สภาวะของความรู้ตัวทั่วพร้อม ที่รวมตัวเป็นหนึ่งก็สามารถที่พัฒนาเป็นสมาธิได้อีกแบบหนึ่ง สภาวะแบบนี้ ก็จะต้องได้รับการถ่ายเทเข้าสู่ชีวิตประจำวันของท่าน อาจต้องใช้เวลานาน ใช้ความพยายามสูง และใช้ความอดทนอย่างพอเพียง แต่ในที่สุดท่านก็สามารถนำสมาธิมาประยุกต์ใช้ในชีวิตของท่านตลอดไป

********

ทำไมจึงต้องสมาธิ [1]-[2]-[3]

books@mahamakuta.inet.co.th
มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์
241 ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร 10200
โทร. (66) 02-6291417 ต่อ 106, 2811085 Fax. (66) 02-6294015

HOME | ENGLISH