หนังสือธรรมจักษุ ประจำเดือน เมษายน 2545

ธรรมจักษุ ประจำเดือนเมษายน 2545

หน้าปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน เมษายน 2545

หลังปก ธรรมจักษุ ประจำเดือน เมษายน 2545

หนึ่งในคอลัมน์ของธรรมจักษุ

เรื่อง
“ศาสนาสำหรับปัจจุบันและอนาคต ตอนที่1”

โดย......พิพัฒน์ บุญยง

พิมพ์ลงในนิตยสาร “ธรรมจักษุ”

ฉบับเดือน เมษายน 2545

พิพัฒน์ บุญยง เรียบเรียง
จากข้อเขียนของ Dr. Nandadeva Wijesekera
เรื่อง Buddhism for Today and Tomorrow

ศาสนาสำหรับปัจจุบันและอนาคต ตอนที่1

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาที่จำเป็นสำหรับคนในโลกปัจจุบันและอนาคต เพราะแม้จะเป็นศาสนาที่เกิดขึ้นมานานกว่า 2500 ปีแล้วก็ตาม แต่คำสอนขององค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงสถาปนาพระพุทธศาสนายังคงใช้ได้ดีในยุคปัจจุบัน เหมาะสมสำหรับประชาชนทุกเพศทุกวัย ไม่ว่าเชื้อชาติใดและพูดภาษาอะไร ทั้งนี้เพราะพระพุทธศาสนาสอนคน

ให้รู้ความจริงของสิ่งต่างๆ ตามที่มันเป็นจริง
ให้รู้หลักกรรม ว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว บุคคลทำกรรมเช่นใด ย่อมได้รับผลเช่นนั้น
ให้ทำแต่ความดี ละเว้นความชั่วและทำใจให้บริสุทธิ์
ให้มีเมตตาปรารถนาให้ทุกคนพ้นทุกข์
ให้รู้ทางแห่งความสุขอย่างยิ่งคือพระนิพพานที่แต่ละคนจะพึงปฏิบัติเพื่อบรรลุถึงได้
ให้รู้ทางที่ชุมชนจะพึงดำเนินไปสู่สันติภาพของสังคมโดยรวม ซึ่งผู้นำประเทศต่างๆ ในโลกกำลังแสวงหาและปรารถนาให้เกิดมีขึ้น

ถึงกระนั้นก็ตาม ก็ยังมีประชาชนจำนวนมากที่ไม่รู้จักและยังไม่เข้าใจคำสอนของพระพุทธศาสนา ที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงประกาศสอนไว้

ที่เป็นดังนี้ ก็โปรดเข้าใจด้วยว่า สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเริ่มงานเผยแผ่คำสอนของพระองค์ตั้งแต่เมื่อ 45 ปี ก่อนพุทธศักราช นับถึงเวลานี้ เป็นเวลาราว 2600 ปีกว่า อันเป็นยุคที่งานเผยแผ่ทำได้ด้วยความยากลำบาก เต็มไปด้วยอุปสรรค นานประการ ทั้งทางด้านภาษาและเชื้อชาติ การที่หลายทวีปตั้งอยู่ห่างไกลโดยมีทะเลและมหาสมุทรเป็นแนวกั้นก็ดี การคมนาคมที่ช้าและมีข้อจำกัดก็ดี ล้วนเป็นอุปสรรคทำให้การเผยแผ่ถูกกีดขวางโดยธรรมชาติ ยิ่งกว่านั้น ประชาชนในสมัยนั้น เชื่อไสยศาสตร์นับถือสิ่งลึกลับ ก็มีอยู่ทั่วไป ความรู้ในเรื่องต่างๆ ก็ไม่มีการพัฒนาหรือส่งเสริม จำนวนคนที่ไม่มีความรู้มีมากกว่าผู้ที่มีความรู้ มองในแง่ของเทคโนโลยีและวิทยาศาสตร์ พื้นที่ที่ปัจจุบันได้รับการพัฒนาแล้ว แต่ในขณะนั้นยังเป็นพื้นที่ที่ไม่ได้รับการพัฒนา การโทรคมนาคมยังไม่เกิดขึ้น อันเป็นสาเหตุสำคัญที่ประชาชนในทวีปต่างๆของโลก ไม่มีโอกาสได้ยินได้ฟัง ได้รู้จักหรือได้เข้าใจ แม้แต่คำสอนที่เป็นสาระสำคัญอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนาที่พระพุทธองค์ได้ทรงสอนไว้

อุปสรรคอีกประการหนึ่งที่กีดขวางการเผยแผ่คำสอนของพระพุทธองค์ ก็คือวิธีที่ใช้ในการเผยแผ่ซึ่งศาสนาอื่นๆใช้อยู่ โดยการใช้ศาสตราวุธและโดยการยกกองทหารเข้ายึดครอง หรือใช้เมื่อเปรียบเทียบกันแล้ว จะเห็นได้ว่าศาสนาพุทธเป็นศาสนาเดียวที่เผยแผ่ศาสนาโดยไม่มีการบังคับรบราฆ่าฟันอันก่อให้เกิดการทำลายชีวิตหรือใช้กองทัพทำสงครามเผยแพร่ศาสนา

แม้จะมีอุปสรรคขัดขวางดังกล่าว พระพุทธศาสนาก็แผ่ขยายอย่างต่อเนื่องไปยังประเทศต่างๆ ที่อินเดียในยุคนั้นได้มีการติดต่อซื้อขายและคบค้าสมาคมด้วย พระพุทธศาสนาได้เผยแพร่ไปอย่างช้าๆ แต่มั่นคงไปตามเส้นการเดินทางที่เก่าแก่ ไปสู่ประเทศธิเบต ประเทศจีน เกาหลี ญี่ปุ่น และเข้าสู่ใจกลางแห่งเตอรกิสถาน พระเจ้าอโศกมหาราชแห่งอินเดีย ก็ได้ส่งสมณฑูต และเหล่าสาวกนำพระพุทธศาสนาไปสู่ราชอาณาจักรทางตะวันออกและทางตะวันตกของอินเดียหลายราชอาณาจักร พระองค์ได้ส่งพระมหินทะ พระโอรสของพระองค์นำของขวัญ คือพระธรรมไปสู่ประเทศศรีลังกา และทรงให้พระนางสังฆมิตตา พระธิดาของพระองค์นำหน่อพระศรีมหาโพธิ์ ซึ่งสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ประทับนั่งใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์นี้จนได้ตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ไปปลูกไว้ ณ ประเทศศรีลังกาด้วย ต้นพระศรีมหาโพธิ์ต้นนี้ได้เจริญเติบโตและยังมีชีวิตอยู่จนกระทั่งปัจจุบัน นับว่าเป็นต้นไม้ที่มีอายุยืนและเก่าแก่ที่สุดของโลก เป็นสัญลักษณ์แห่งการตรัสรู้แห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสำหรับชาวพุทธทั้งมวล จากศรีลังกาและอินเดีย พระพุทธศาสนาถูกนำมาสู่ประเทศไทย ลาว กัมพูชา และประเทศอินโดนีเซีย

ปัจจุบันโลกแคบลง ประเทศด้อยพัฒนาและประเทศที่ล้าหลัง ต่างก็ก้าวหน้าทั้งทางเทคโนโลยีและวิทยาศาสตร์ในขณะที่ดินแดนซึ่งครั้งหนึ่งเป็นประเทศที่พัฒนาแล้ว กลับกลายเป็นภูมิภาคที่ด้อยพัฒนาขณะนี้การเดินทางท่องเที่ยวเป็นไปอย่างสะดวกสบาย รวดเร็ว และไม่มีขอบเขตจำกัด การคมนาคมเป็นไปอย่างรวดเร็วทันใจ ดังนั้น ทรัพย์คือความรู้จึงถือว่าเป็นมรดกร่วมสำหรับมนุษยชาติ และถือว่าไม่มีเหตุผลใดๆ สำหรับผู้ใคร่ศึกษา ที่จะไม่รู้จักคำสอนขององค์สมเด็จพระบรมศาสดา

แม้ว่าโลกยุคใหม่จะอุดมด้วยสรรพตำราและวิชาการ ที่แต่ละคนจะมีโอกาสได้ศึกษาหาความรู้ความเข้าใจคำสอนของพระพุทธศาสนาอย่างถ่องแท้ แต่ก็ยังมีการวิจารณ์เชิงขัดแย้งกับพระพุทธศาสนาตลอดจนมีความคิดเห็นและความเข้าใจผิดต่อคำสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แถมยังมีผู้คงแก่เรียนบางท่าน พยายามที่จะแสดงให้เห็นว่า พระพุทธศาสนาก็เหมือนกับศาสนาฮินดู ยิ่งไปกว่านั้น บุคคลสำคัญบางคนยังคิดว่าพระพุทธศาสนาไม่มีอะไรแตกต่างจากศาสนาเทวนิยมอื่นๆ และบางคนก็กล่าวว่าพระพุทธศาสนาเต็มไปด้วยความเชื่อและการปฏิบัติแบบไสยศาสตร์

ถ้ามองอย่างผิวเผิน ความคิดเห็นเหล่านี้ปรากฏเป็นข้อขัดแย้งที่ขัดขวางไม่ให้มีการปรองดองทางอุดมการณ์ ความแตกต่างที่ปรากฏเหล่านี้เกิดจากความเข้าใจผิด การได้รับข้อมูลผิด และการตีความหมายผิด มากกว่าการเจริญเติบโตและการพัฒนาของสังคมและมรดกทางวัฒนธรรมซึ่งมีรูปแบบที่ละเอียดอ่อนรวมกันอยู่ในลักษณะที่ไม่กลมกลืนกันในหลายสังคมและหลายวิธีการ เพราะฉะนั้นเพื่อที่จะได้เข้าใจธรรมชาติที่แท้จริงของคำสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงถือเป็นสิ่งจำเป็นและสำคัญอย่างยิ่งที่จะต้องศึกษาความแตกต่างระหว่างพระพุทธศาสนาและศาสนาอื่นที่มีอยู่ เพื่อเราจะได้เกิดความชัดเจนเกี่ยวกับคำสอนของสมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า

ศาสนาอื่นๆ ได้วางแผนอย่างดี เพื่อให้เป็นที่พอใจในการจัดการล่วงหน้าทางด้านจิตวิทยา การถามทัศนคติและความกระตือรือร้นของประชาชนอื่นๆ รวมทั้งวิธีคิดและความเชื่อของคนเหล่านั้น เพื่อสงสัยที่พอจะนึกได้ พร้อมกับคำอธิบายที่ดีที่สุดไว้ คำอธิบายเหล่านี้บางอย่างก็ตั้งอยู่บนฐานของความรู้เกี่ยวกับพระเจ้า ผู้สร้าง (God , the Creator) และความกรุณาของพระองค์ อีกอย่างหนึ่งเป็นที่รู้กันโดยทั่วไปว่า เรื่องราวพื้นฐานบางอย่างเหล่านั้นก็ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องถาม เพราะบางคนยอมนับถือศาสนาด้วยความงมงายอยู่แล้ว บางคนนับถือศาสนาตามทฤษฎีที่ตนเชื่อโดยไม่มีการตรวจสอบ แม้กระนั้นก็ตาม สมมุติฐานเหล่านี้ก็เป็นที่พอใจของผู้ที่มีศรัทธาที่พร้อมจะเชื่อก่อนอยู่แล้ว จึงไม่จำเป็นจะต้องมีการถาม ตรรกศาสตร์และการหาเหตุผลจำเป็นต้องหลีกทางให้แก่ศรัทธา การคิดหาเหตุผลก็ดี การอธิบายตามหลักวิทยาศาสตร์ก็ดี การคล้อยตามโดยอาศัยหลักตรรกวิทยาก็ดี ล้วนต่างกันในแต่ละศาสนา กล่าวกันว่าวิธีการและเทคนิคของวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ไม่ได้มุ่งหมายที่นำมาใช้หรือนำมาประยุกต์ในกรณีเดียวกันกับศาสนา และคิดว่าศาสนามีพื้นฐานต่างจากวิทยาศาสตร์ เพราะศาสนาเป็นเรื่องที่พระเจ้านำมาเปิดเผย และเป็นวจนะของพระเจ้าเท่านั้น

แต่พระพุทธศาสนาตรงกันข้าม กลับเปิดโอกาส กล่าวชักชวนและส่งเสริมให้มีการไต่ถาม ให้มาตรวจสอบ พิจารณาไตร่ตรองโดยใช้หลักตรรกวิทยา หลักการหาเหตุผลและหลักวิทยาศาสตร์ ที่กล่าวมานี้มีหลักฐานอยู่ในกามลามสูตร ซึ่งสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ทรงกล่าวแก่ชาวกาลามะ ไม่ให้ปลงใจ เชื่ออย่างงมงายไร้เหตุผล ตามหลัก 10 ข้อ คือ อย่าเชื่อด้วยการฟังตามกันมา ด้วยการถือสืบๆ กันมา ด้วยการเล่าลือ ด้วยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ ด้วยวิธีตรรก ด้วยการอนุมาน ด้วยการคิดตรองตามแนวเหตุผลว่าเข้ากันได้กับทฤษฎีของตน ด้วยมองเห็นรูปลักษณะว่าน่าเชื่อถือ และด้วยนับถือท่านสมณะนี้ว่าเป็นอาจารย์ของเรา ต่อเมื่อได้พิจารณาเห็นด้วยปัญญาแล้วว่า ธรรมเหล่าใด เป็นอกุศล เป็นกุศล มีโทษ ไม่มีโทษ เป็นต้น จึงควรละหรือถือเอามาปฏิบัติตาม

มักจะมีผู้กล่าวขัดแย้งชาวพุทธอยู่เสมอว่าชาวพุทธเชื่อในเรื่องเทวดา ยอมรับความเชื่อในเรื่องธรรมดาๆ บูชาต้นไม้และกราบไหว้รูปเคารพ ยิ่งกว่านั้นยังมีคำกล่าวด้วยความสบประมาทว่า ผู้สนับสนุนพระพุทธศาสนาส่วนใหญ่ทำการสักการะบูชาธาตุสวรรค์ ธาตุดิน พระจันทร์และดวงดาว ตรงนี้จะเห็นว่า นักวิจารณ์ได้เข้าใจผิดอย่างร้ายแรง ที่รวมเอาคุณค่าทางวัฒนธรรม จารีตประเพณีของสังคม ความเชื่อถือทางขนบธรรมเนียมของชุมชน ซึ่งวิวัฒนาการมาพร้อมกับสังคมมารวมเข้ากับพระพุทธศาสนา อีกอย่างหนึ่ง นักวิจารณ์ได้ลืมไปสนิท หรือไม่เคยรู้เลยว่าพระพุทธศาสนาไม่เคยคิดที่จะกำจัดหรือคัดค้านวิถีชีวิตและคุณค่าของวัฒนธรรมประเพณีที่ประชาชนมีอยู่เดิม ให้มาใช้ของใหม่ที่แปลกแบบนวนิยายสำหรับชุมชน หรือสังคมที่ไม่มีความประสงค์เช่นนั้น

ในทำนองเดียวกัน ถ้าบุคคลทั่วไป หรือนักวิจารณ์ หรือนักสังเกตการณ์ ผู้มีความสงสัยหรือมีปัญหาต้องการจะถามชาวพุทธเป็นรายบุคคลบางรายในหลายๆ สังคมของชาวพุทธ ว่าเขาจะเชื่อในแนวคิดแบบผสมปนเปเช่นนั้นหรือไม่ บางคนจะตอบว่า “เชื่อ” บางคนอาจตอบว่า “ไม่” เพราะจิตใจของบุคคลเหล่านั้นอาจกำลังหาข้อยุติที่เหมาะสมอยู่ที่เดียว ตามความเห็นของเขา เขาเห็นว่าไม่มีอะไรที่ไม่ใช่วิธีการหาเหตุผลในวิธีการคิดของเขา หรือในหลักตรรกศาสตร์ และการจัดระเบียบความคิดของพลังและอำนาจที่มีอยู่เดิม ของเก่าและของใหม่ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่มีใครรู้จักและยังลึกลับอยู่ ในความเห็นส่วนตัวของเขาเห็นว่า พระพุทธศาสนาอันเป็นคำสอนของพระพุทธเจ้า ประดิษฐาน ณ ยอดบนสุดของปิรามิดแห่งความเชื่อเก่า ๆ หรือความเชื่อแบบไสยาศาสตร์ โดยมีพระธรรมวินัยและพระรัตนไตร คือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ประดิษฐานอยู่บนยอดสุดของปิรามิด

มีคำวิจารณ์พระพุทธศาสนาอยู่ประโยคหนึ่งที่น่าจะถูกต้องที่สุด ว่าชาวพุทธหลายคนบูชาเทพเจ้า (เจ้าพ่อ) ประจำชุมชนของตนเอง ชาวพุทธเช่นว่านั้นไม่ใช่ชาวพุทธที่แท้จริง เพราะชาวพุทธที่แท้จริงไม่สวดอ้อนวอนแต่ปฏิบัติมุ่งสู่นิพพาน ชาวพุทธที่บูชาเทพเจ้าต้องไม่ตั้งตัวเองเป็นตัวแทนพระพุทธศาสนา ซึ่งหมายถึงพระธรรมคำสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นับว่าเป็นความเข้าใจผิด ของนักสังเกตการณ์ หรือนักวิจารณ์ บุคคลผู้มีความเชื่อที่ระลึกถึงรูปแบบโครงสร้างความเชื่อทางศาสนาของตน ว่ามีรูปร่างเหมือนปิรามิด เขาเชื่อว่า มีวิญญาณทั้งดี และชั่ว มีเทวดาใจบุญสุนทาน และเทพเจ้าผู้ทรงอำนาจ ที่เปี่ยมด้วยเมตตา เขาเชื่อว่าสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประทับอยู่ ณ ตำแหน่งสูงสุดของลำดับชั้นของเทพเจ้า ด้วยความรู้ทางวิทยาศาสตร์ที่จำกัด บางทีเขาก็เชื่อ การช่วยเหลือทุกรูปแบบสามารถทำได้ในระหว่างวิกฤตการณ์ของชีวิต เพราะฉะนั้นเขาจึงทำหลายสิ่งหลายอย่าง เพื่อวัตถุประสงค์นี้และเพื่อความเกี่ยวพันธ์กับการรู้แจ้งถึงความต้องการอย่างรุนแรงของมนุษย์ในระหว่างที่มีทุกข์ทางใจ แต่ไม่เคยมีปัจเจกบุคคลคนใดที่เคยขอร้องพระพุทธเจ้าและสาวกของพระองค์ให้มากำจัดปัดเป่า ชาวพุทธที่มีความคิดจะไม่ยอมรับความเห็นอกเห็นใจอะไรในทำนองนั้น ย่อมเป็นที่เข้าใจโดยธรรมชาติอยู่แล้วว่า คุณค่าทางจารีตประเพณีในบางชุมชนจะกำหนดรูปแบบพื้นฐานของความมีอยู่และความเป็นไปของประชาชน และยังเข้าใจอีกว่าทุกสังคมชุมชนยังมีจารีตประเพณีโบราณบางส่วนเหลืออยู่ เพราะฉะนั้น จึงเป็นไปได้ที่ยังมีความเชื่อตามแบบจารีตประเพณีที่เหลืออยู่และซึมซับกับแนวปฎิบัติทางพระพุทธศาสนา สิ่งนั้นก็คือวิถีชีวิตนั่นเอง

สิ่งที่พระพุทธศาสนาไม่ทำ แต่ศาสนาอื่น อาจได้ทำมาแล้ว และอาจพยายามที่จะทำต่อไปด้วยต้องการที่จะทำให้คนเปลี่ยนมาเข้ารีด บรรดาหมอสอนศาสนาเหล่านั้นได้ลงมือทำลายวิญญาณของสังคม ชุมชน ลดคุณค่า และภาพลักษณ์ต้นแบบของจารีตประเพณีให้แลดูเก่าคร่ำครึล้าสมัย แล้วก็กระตือรือร้นจัดเปลี่ยนคุณค่าทางวัฒนธรรม ความเชื่อตามจารีตประเพณีและรูปแบบสังคม เพื่อทำให้ชุมชนได้ยึดเอารูปแบบและวิญาณทางสังคมของผู้พยายาม ที่จะยัดเยียดศาสนาของคนต่างด้าว พร้อมกับสิ่งชดเชยทางวัฒนธรรมของคนต่างศาสนา มาใช้แทนในชุมชนที่เขาคิดว่าต่ำต้อยกว่า ดังนั้น เขาจึงพยายามที่จะเปลี่ยนจิตสำนึกทางด้านสังคมวัฒนธรรมและทางเชื้อชาติของผู้คนอีกกลุ่ม เหตุการณ์แบบนี้เป็นการสร้างความแตกสลายทางด้านสังคมและด้านจิตใจ ที่ไม่สามารถซ่อมแซมให้กลับดีเหมือนเดิมได้ เพราะคนที่ประกาศศาสนานั้นได้กำราบจะไม่ให้มีชีวิตอยู่ต่อไปและทำให้เจตจำนงที่จะเจริญก้าวหน้าเป็นอัมพาต ถ้ามองอย่างผิวเผิน การเปลี่ยนศาสนา อาจปรากฏผลออกมาว่าประสบผลสำเร็จ แต่ในส่วนลึกของหัวใจของประชาชน ความเชื่อและคุณค่าที่มีมาแต่เดิม ยังคงฝังแน่นอยู่ในใจ ซึ่งทำให้แสงสว่างรอบนอกของศาสนาใหม่อาจขมุกขมัวไป ดังนั้น ย่อมเป็นสิ่งแน่นอนว่า ภายในสังคมนั้น ย่อมมีความขัดแย้งไม่เฉพาะแต่ในด้านวัฒนธรรมและเชื้อชาติเท่านั้น แต่จะมีความขัดแย้งในเรื่องศาสนาด้วย.

ในพระพุทธศาสนา เราจะพบว่า พระสงฆ์ เป็นผู้ทำหน้าที่เผยแผ่คำสอนขององค์สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยไม่เคยปรากฏว่ามีการขัดแย้งกับคุณค่าทางประเพณีนิยมของสังคม ไม่ว่าจะเป็นวัฒนธรรมเก่าหรือใหม่ ไม่ว่าเป็นแบบดั้งเดิม หรือแบบทันสมัย สามารถจะอยู่ร่วมกันอย่างเคียงบ่าเคียงไหล่ ในขณะที่จิตใจได้ก้าวหน้าไปพร้อมๆกับการงอกงามและเจริญเติบโตของความรู้ เรื่องความมหัศจรรย์และสิ่งลึกลับ การแพทย์และวิทยาศาสตร์ก็ลดลง การสังเคราะห์ทางเคมีได้เกิดขึ้นแทนที่ทั้งหมดหรือบางส่วน และกระบวนการนี้ได้ดำเนินการต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน เพราะฉะนั้น นักสังเกตการณ์ที่มีความคิดตื้น นักวิจารณ์ที่มีความคิดติดขอบ และหมอสอนศาสนา จึงมีความเห็นขัดแย้งกันชนิดที่ไม่สามารถจะผูกมิตรกันได้ ผลก็คือว่าคนเหล่านี้จะตำหนิพระพุทธศาสนาด้วยความโง่ และด้วยความแตกต่างที่เขามองคำสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปคนละแง่ เขาตีความหมายของการเอาเรื่องอภินิหารมาเกี่ยวข้องว่าเป็นเสมือนการนำเอากลไกชั่วคราวของมนุษย์มาทำให้ความเครียดทางจิตใจ หรือความวิกฤตทางอารมณ์เสมือนเป็นการดูหมิ่นศาสนาโดยไม่จำเป็น และนอกเหนือไปจากนี้ ก็คือข้อเท็จจริงที่พูดเป็นเชิงประชดประชันว่า พวกเขาจำต้องขอยอมรับว่าความต้องการของมนุษย์ที่จะให้มีชีวิตอยู่รอด ก็เพื่อจะได้บรรลุถึงสภาวะที่มีสันติสุขและความสงบเย็น และจะสามารถสำเร็จได้ก็โดยผ่านการกำจัดความชั่วทั้งปวงเท่านั้น ผู้ที่นับถือพุทธศาสนาจึงจะรู้ความจริงว่า สัตว์ทั้งหลายเป็นของไม่เที่ยงเป็นทุกข์ และเป็นอนัตตา ซึ่งไม่มีสอนในศาสนาอื่น

ต่อคำกล่าวที่ว่า ศาสนา โดยพื้นฐาน แตกต่างจากการหาเหตุผลตามหลักวิทยาศาสตร์ แต่ชาวพุทธสามารถอธิบายเรื่องนี้ได้ โดยอาศัยหลักพระอภิธรรม ว่าโดยพื้นฐานแสดงว่า ธรรมะชั้นสูงของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มุ่งสอนเรื่องโลกแห่งการคิดแบบวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับจิตและสสาร (นามรูป-mind and matter) คำสอนหลักขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็คือ “เว้นจากการทำชั่ว บำเพ็ญความดี และรักษาใจให้บริสุทธิ์” ต่อจากเรื่องนี้ ก็สอนให้รู้ว่า สิ่งทั้งปวงย่อมตกอยู่ในกฎแห่งไตรลักษณ์ได้แก่ อนิจจํ - ไม่เที่ยง เกิดขึ้นแล้วก็ดับไป ทุกขํ - เป็นทุกข์ ทนได้ยาก หาความพอใจไม่ได้ อนตฺตา - ไม่มีตัวตน บังคับไม่ได้

เพราะฉะนั้น สัตว์ (a being) จึงไม่ใช่อะไรนอกจาก นามและรูป คือการปรากฏตัวของพลังงาน และคุณสมบัติซึ่งคนสมัยเก่า เรียกว่าปรมาณู (Atom) สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เรียกว่าส่วนประกอบพื้นฐานของวัตถุ (fundanental units of matter) จากข้อความนี้ทำให้เรารู้ทันทีว่าพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาที่ทันสมัย (up to date) กับการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ครั้งล่าสุดเกี่ยวกับธรรมชาติของสัตว์มีชีวิต (living being)

"การเกิด" ในความหมายของชาวพุทธ เรียกว่า การมีภพ (becoming) และกระบวนการของการมีภพ เป็นการพัฒนาผ่านช่วงเวลาอันมี “อวิชชา” (ignorance) เป็นปัจจัยให้เกิดผลติดต่อกันเป็นลูกโซ่ เรียกว่า ปฏิจจสมุปบาท (The Dependent Origination) สามารถเรียงเป็นสูตร์หรือขั้นตอนได้ดังนี้ คือ :-

เพราะมีอวิชชาเป็นปัจจัย จึงเกิดสังขาร (volitional activities)
เพราะมีสังขาร เป็นปัจจัยจึงเกิดวิญญาณ (Consciousness)
เพราะมีวิญญาณเป็นปัจจัยจึงเกิดนามรูป (mind and matter)
เพราะมีนามรูปเป็นปัจจัยจึงเกิดสฬายตนะ (six Senses)
เพราะสฬายตนะ เป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา (feeling)
เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา (craving)
เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงเกิดอุปทาน (attachment)
เพราะมีอุปทานเป็นปัจจัย จึงเกิดภพ (process of becoming)
เพราะมีภพเป็นปัจจัย จึงมีชาติ (birth)
เพราะมีชาติเป็นปัจจัย จึงมีชราและมรณะ (old age and death)

ซึ่งเป็นกฎของธรรมชาติ เมื่อเหตุดับ ผลก็จะดับเหมือนกัน นั่นก็หมายความว่า เมื่ออวิชชาถูกกำจัดอย่างสิ้นเชิงย่อมจะนำไปสู่ขั้นตอนการดับความเกิด เมื่อไม่มีความเกิด ความแก่ ความเจ็บ และความตาย ก็เป็นอันไม่มี

(โปรดอ่านต่อฉบับหน้า)

********